{\rtf1\ansi\ansicpg1252\uc1 \deff6\deflang1033\deflangfe1033{\fonttbl{\f0\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Times New Roman;}{\f6\fmodern\fcharset0\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}Courier;}
{\f28\froman\fcharset238\fprq2 Times New Roman CE;}{\f29\froman\fcharset204\fprq2 Times New Roman Cyr;}{\f31\froman\fcharset161\fprq2 Times New Roman Greek;}{\f32\froman\fcharset162\fprq2 Times New Roman Tur;}
{\f33\froman\fcharset177\fprq2 Times New Roman (Hebrew);}{\f34\froman\fcharset178\fprq2 Times New Roman (Arabic);}{\f35\froman\fcharset186\fprq2 Times New Roman Baltic;}}{\colortbl;\red0\green0\blue0;\red0\green0\blue255;\red0\green255\blue255;
\red0\green255\blue0;\red255\green0\blue255;\red255\green0\blue0;\red255\green255\blue0;\red255\green255\blue255;\red0\green0\blue128;\red0\green128\blue128;\red0\green128\blue0;\red128\green0\blue128;\red128\green0\blue0;\red128\green128\blue0;
\red128\green128\blue128;\red192\green192\blue192;}{\stylesheet{\ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 \snext0 Normal;}{\*\cs10 \additive Default Paragraph Font;}}{\info
{\title                                                                      }{\author Maussen}{\operator Maussen}{\creatim\yr2005\mo8\dy26\hr10\min39}{\revtim\yr2005\mo8\dy26\hr10\min39}{\version2}{\edmins1}{\nofpages3}{\nofwords1282}{\nofchars7309}
{\*\company UvA FMG}{\nofcharsws8975}{\vern8229}}\margl1296\margr1296\margt1728\margb1296 \widowctrl\ftnbj\aenddoc\noxlattoyen\expshrtn\noultrlspc\dntblnsbdb\nospaceforul\hyphcaps0\hyphauto1\horzdoc\dghspace120\dgvspace120\dghorigin1701\dgvorigin1984
\dghshow0\dgvshow3\jcompress\viewkind1\viewscale100\nolnhtadjtbl \fet0\sectd \pgnrestart\linex0\sectdefaultcl {\*\pnseclvl1\pnucrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl2\pnucltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl3
\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl4\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta )}}{\*\pnseclvl5\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl6\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}
{\*\pnseclvl7\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl8\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl9\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}\pard\plain 
\ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {                                                                     }{\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par            \sect }\sectd \sbknone\linex0\sectdefaultcl {\header \pard\plain \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {\fs24 
\par }}{\footer \pard\plain \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {\fs24 
\par }}\pard\plain \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par }\pard \qc \li1200\ri1200\widctlpar\faauto\rin1200\lin1200\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 \'a9  2004 PCM Uitgevers B.V.  }{\cf1 All rights reserved.  
\par NRC Handelsblad
\par }\pard \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1 
\par }\pard \qc \li1200\ri1200\widctlpar\faauto\rin1200\lin1200\itap0 {\cf1 April 23, 2004
\par }\pard \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1 
\par }{\b\cf1 SECTION: }{\cf1 Boeken; Pg. 30
\par 
\par }{\b\cf1 LENGTH: }{\cf1 1429 words
\par 
\par }{\b\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 HEADLINE: }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 Driftig op zoek naar de uitgang ; Het Europese debat over multicult}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 u}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ralisme
\par 
\par }{\b\cf1 BYLINE: }{\cf1 MARCEL }{\b\cf1 MAUSSEN}{\cf1 
\par 
\par }{\b\cf1 BODY:
\par }\pard \ql \fi360\li0\ri0\sb120\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1  }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 Europese landen volgen elkaars discussies over cultuur en integratie nauwg}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 zet, blijkt uit een drietal studies die zich onder meer buigen over het Franse hoofddoekjesverbod en de gedachten aan een 'Derde Weg' in het Verenigd Konin}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 k}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 rijk.
\par  Frankrijk worstelt als geen ander Europees land met de multiculturele same}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 leving. Een commissie van wijzen zocht vorig jaar maandenlang naar een Republ}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 i}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 keinse uitweg voor de conflicten rond gesluierde leerlingen op openbare scholen. Daarbij ging het in de eerste plaats om de laicite: de strikte schei}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 d}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ing tussen kerk en staat die in Frankrijk de basis vormt voor de godsdienstvr}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 i}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
jheid en de gelijke behandeling van alle religieuze en levensbeschouwelijke o}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ganisaties. Maar de discussies over de islamitische sluier gingen ook over vrouwenemancip}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 a}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 tie, nationale identiteit, culturele rechten, islam en democratie. 
\par  De discussies in Frankrijk worden in de rest van Europa met grote interesse gevolgd, vooral in die landen waar de publieke opinie steeds nadrukkelijker vraagtekens zet bij het integratiebeleid van de afgelopen decennia. In Duit}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 s}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 land, Nederland en Groot-Brittannie lijkt zich een etnische onderklasse te he}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 b}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ben gevormd. 
De toenemende segregatie tussen verschillende bevolkingsgroepen zal, zo vreest men, leiden tot sociale en etnische spanningen. Met name sinds 11 september is daar de angst bijgekomen voor de invloed van islamitische bewegi}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 gen die migranten oproepen om westerse waarden en normen links te laten liggen en te kiezen voor de islam en de eigen cultuur. Volgens velen zou het tij g}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 keerd moeten worden door een strenger immigratie- en integratiebeleid. Nieuwk}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 o}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 mers mo
eten niet alleen de taal leren van het land waar zij zich vestigen, zij moeten ook de centrale normen en waarden van de hen omringende samenleving ove}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 nemen. 
In dat opzicht is het Franse verbod op het dragen van hoofddoekjes op openbare scholen een stap in de goede richting.
\par  Ideologie
\par  Volgens de Vlaamse politiek filosoof Fernand Tanghe verdient het Franse voorbeeld dan ook navolging, zo blijkt uit zijn beschouwingen over democratie, gelijkheid en multiculturalisme. Democratische samenlevingen zijn gebasee
rd op de gelijkheid van alle burgers en dat principe verstaat zich slecht met wat hij 'de ideologie van het multiculturalisme' noemt. Volgens die ideologie kunnen de leden van minderheidsgroepen een uitzonderingspositie opeisen met als voornaa}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 m}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ste argument dat het voortbestaan van hun cultuur in gevaar is. 
De wortels van het multiculturalisme liggen in Noord-Amerika, waar het debat zich toespitste op de rechten van nationale minderheden, zoals de Quebecois en Inuit(-eskimo) g}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
meenschappen. In West-Europa werd het multiculturalisme echter ingezet als arg}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 u}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ment tegen de gedwongen assimilatie van niet-westerse migranten. Het ging vo}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 l}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 gens de vermaarde slogan van het Nederlandse minderhedenbeleid om 'integratie met behoud van eigen identiteit'.
\par  De ideologie van het multiculturalisme heeft er in de praktijk toe bijgedr}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 a}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
gen dat etnische en culturele minderheden in West-Europa hun eigen gang gingen zonder zich veel aan te trekken van de ontvangende samenleving. Om die situatie te doorbreken moet er volgens Tanghe een
 integratiebeleid komen dat is gebaseerd op duidelijke eisen.
\par  Het is echter ook zaak een alternatief te bieden voor de geborgenheid van de etnische of culturele gemeenschap. In het onderwijs bijvoorbeeld zouden etnische en religieuze verschillen geen rol mogen spelen, zodat leerlingen ingewijd ku}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 nen worden in de gemeenschap van burgers. Juist in dat opzicht zou de Nederlan}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 d}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
se overheid zich door de Franse ecole de la Republique moeten laten inspir}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ren. Dat is althans de strekking van het artikel waarmee Hu
ib Pellikaan en Margo Trappenburg de bundel Politiek in de multiculturele samenleving afsluiten. 
De Nederlandse overheid heeft het bestaan van afzonderlijke etnische en cultureel homogene migrantengemeenschappen jarenlang in de hand gewerkt door voortdurend leden van die groepen als zodanig te behandelen. 
Integratie is er echter juist bij gebaat als culturele en etnische scheidslijnen vervagen. Een liberale staat moet daarom specifieke regels en voorzieningen afbreken ten gunste van algemeen beleid. Leden v
an migrantengemeenschappen krijgen zo ook uitzicht op serieuze exit-opties indien zij uit hun culturele gemeenschap willen stappen.
\par  Volgens Pellikaan en Trappenburg kan de politieke gemeenschap etnische en culturele verschillen overstijgen omdat allochtonen en autochtonen een 'lotsve}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
bondenheid in een staatsverband' met elkaar delen. Publicist Paul Scheffer daa}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
entegen wil de verbondenheid tussen allochtoon en autochtoon juist vormgeven via de gedeelde trots op de Nederlandse nationale identiteit. Allochtonen in Nede}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
land moeten, volgens Scheffer, kennisnemen van de Nederlandse geschiedenis en zich aanpassen aan de Nederlandse taal, cultuur en waarden om zich zo te kunnen vereenzelvigen met de Nederlandse natie.
\par  Scheffers essay 'Het Land van Aankomst' vormt de opening van een Engelstal}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 i}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ge bundel waarmee de Wiardi Beckman stichting, samen met Engelse, Duitse en Oo}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 s}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 tenrijkse collega's, een bijdrage tracht te leveren aan het debat over immigr}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 a}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 tie en integratie in Eu
ropa. Veruit het interessantste stuk in die bundel is van de hand van de in Oxford werkzame politicoloog en historicus Stephen Howe. 
Howe richt zijn pijlen zowel op voorstanders van assimilatie die nieuwkomers willen dwingen zich aan te passen aan de dominante cultuur, als op multicu}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 l}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
turalisten die een samenleving voorstaan bestaande uit afzonderlijke culturele groepen. Als een soort Derde Weg voor de multiculturele samenleving pleit Howe ervoor de ve}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
wevenheid en verbondenheid van de identiteiten van allochtonen en autochtonen als uitgangspunt te nemen voor een 'transculturele dialoog'.
\par  Verhalen
\par  Volgens Howe zou Groot-Brittannie een betere sparring partner voor Nederland kunnen zijn dan Frankrijk als het gaat om ideeen over nationale identiteit en multiculturalisme. Van oudsher is het Verenigd Koninkrijk een multinationaal f}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 nomeen waarbij de Britse politieke gemeenschap verschillende nationale gemee}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
schappen (Schots, Welsh, Engels, Iers) overkoepelt zonder deze te vervangen. Dat contrasteert met het Franse republikeinse en centralistische model. 
Het Britse koloniale rijk is in sterke mate vormgevend geweest voor de Britse nationale identiteit, zodat de huidige discussies historisch gezien aansluiten bij een g}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
schiedenis van migratiebewegingen van en naar Groot-Brittannie. 
Migranten zijn daardoor geen vreemden die van buitenaf worden toegevoegd aan een bestaande Britse natie, maar zij vormen al heel lang een onderdeel van de verhalen over de Britse geschiedenis, identiteit en politieke cultuur, aldus Howe.
\par  In een kritische reactie op Paul Scheffer signaleert Howe dat op het Europ}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
se vasteland de publieke discussie nog altijd gedomineerd wordt door vragen als 'hoe wij moeten reageren op immigranten' en 'hoe moeten immigranten i}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 burgeren'. 
In Groot-Brittannie daarentegen hebben 'allochtone' intellectuelen, filosofen, schrijvers en religieuze leiders een prominente plaats verworven in de politieke en intellectuele discussie over de multiculturele samenleving. 
Die discussies gaan daarmee niet alleen over hoe minderheden zich moeten aanpassen aan de mee}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 derheid, maar over hoe er gezamenlijk gewerkt kan worden aan de vor}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 m}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ing van een nieuwe nationale identiteit en politieke cultuur.
\par  Volgens Howe gaat het erom de waarden, ideeen en opvattingen van allochtonen en minderheden niet voortdurend voor te stellen als evenzovele bedreigingen voor westerse samenlevingen. 
Het transculturele gesprek waarvoor hij pleit heeft de ambitie zich te ontwikkelen tot een gezamenlijke zoektocht naar gedeelde waarden die de leidraad van de samenleving kunnen vormen. 
Aan dat gesprek kunnen eerste, tweede en derde generaties 'allochtonen' deelnemen als medevormgevers van de n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 a}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
tionale identiteit, zonder dat zij voortdurend gepositioneerd worden als vert}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 genwoordigers van een onveranderlijke 'cultuur'.
\par  }{\cf1 Rene Cuperus, Karl A. Duffek, Johannes Kandel (eds.): The Challenge of D}{\cf1 i}{\cf1 versity. European Social Democracy Facing Migration, Integration, and Multicu}{\cf1 l}{\cf1 turalism. }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
Studien Verlag, 332 blz. E42,70
\par  Huib Pellikaan en Margo Trappenburg (red.): Politiek in de multiculturele samenleving. Boom, 244 blz. E24,50
\par  Fernand Tanghe: Links is soms rechts. Over gelijkheid, democratie en mult}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 i}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 culturalisme. Houtekiet, 295 blz. E16,95
\par  Sikhs op weg naar het Visakhi Festival in de Londense voorstad Southall op 8 april 2001 Foto Odd Andersen/AFP
\par }\pard \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par }}