{\rtf1\ansi\ansicpg1252\uc1 \deff6\deflang1033\deflangfe1033{\fonttbl{\f0\froman\fcharset0\fprq2{\*\panose 02020603050405020304}Times New Roman;}{\f6\fmodern\fcharset0\fprq1{\*\panose 00000000000000000000}Courier;}
{\f28\froman\fcharset238\fprq2 Times New Roman CE;}{\f29\froman\fcharset204\fprq2 Times New Roman Cyr;}{\f31\froman\fcharset161\fprq2 Times New Roman Greek;}{\f32\froman\fcharset162\fprq2 Times New Roman Tur;}
{\f33\froman\fcharset177\fprq2 Times New Roman (Hebrew);}{\f34\froman\fcharset178\fprq2 Times New Roman (Arabic);}{\f35\froman\fcharset186\fprq2 Times New Roman Baltic;}}{\colortbl;\red0\green0\blue0;\red0\green0\blue255;\red0\green255\blue255;
\red0\green255\blue0;\red255\green0\blue255;\red255\green0\blue0;\red255\green255\blue0;\red255\green255\blue255;\red0\green0\blue128;\red0\green128\blue128;\red0\green128\blue0;\red128\green0\blue128;\red128\green0\blue0;\red128\green128\blue0;
\red128\green128\blue128;\red192\green192\blue192;}{\stylesheet{\ql \li0\ri0\nowidctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 \snext0 Normal;}{\*\cs10 \additive Default Paragraph Font;}}{\info
{\title \'a9  2004 PCM Uitgevers B}{\author Maussen}{\operator Maussen}{\creatim\yr2005\mo8\dy26\hr10\min37}{\revtim\yr2005\mo8\dy26\hr10\min37}{\version2}{\edmins1}{\nofpages2}{\nofwords800}{\nofchars4562}{\*\company UvA FMG}{\nofcharsws5602}{\vern8229}}
\margl1296\margr1296\margt1728\margb1296 \widowctrl\ftnbj\aenddoc\noxlattoyen\expshrtn\noultrlspc\dntblnsbdb\nospaceforul\hyphcaps0\hyphauto1\horzdoc\dghspace120\dgvspace120\dghorigin1701\dgvorigin1984\dghshow0\dgvshow3
\jcompress\viewkind1\viewscale100\nolnhtadjtbl \fet0\sectd \sbknone\linex0\sectdefaultcl {\header \pard\plain \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {\fs24 
\par }}{\footer \pard\plain \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {\fs24 
\par }}{\*\pnseclvl1\pnucrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl2\pnucltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl3\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta .}}{\*\pnseclvl4\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxta )}}
{\*\pnseclvl5\pndec\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl6\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl7\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl8
\pnlcltr\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}{\*\pnseclvl9\pnlcrm\pnstart1\pnindent720\pnhang{\pntxtb (}{\pntxta )}}\pard\plain \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 \f6\fs20\lang1033\langfe1033\cgrid\langnp1033\langfenp1033 {
\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par }\pard \qc \li1200\ri1200\widctlpar\faauto\rin1200\lin1200\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 \'a9  2004 PCM Uitgevers B.V.  
\par Trouw
\par }\pard \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par }\pard \qc \li1200\ri1200\widctlpar\faauto\rin1200\lin1200\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 November 16, 2004
\par }\pard \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par }{\b\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 SECTION: }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 de Verdieping / PODIUM; Pg. 14
\par 
\par }{\b\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 LENGTH: }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 891 words
\par 
\par }{\b\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 HEADLINE: }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 Kijk uit met het woord 'oorlog' ; OORLOGSMETAFOREN
\par 
\par }{\b\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 BYLINE: }{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 MAARTEN HAJER EN MARCEL }{\b\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 MAUSSEN}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par 
\par }{\b\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 BODY:
\par }\pard \ql \fi360\li0\ri0\sb120\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043  'Westerse beschaving? Het lijkt me een goed idee'
\par  Politici en schrijvers die zeggen dat het hier oorlog is, zijn medeveran}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 t}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 woordelijk voor de verharding van het maatschappelijk klimaat. 
Zij moeten beter nadenken over de beelden die hun woordkeus oproepen.
\par  De moord op Van Gogh is gezien als bewijs dat de 'djihad' na New York en M}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 a}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 drid nu ook Nederland heeft bereikt; als bewijs dat we 'in
 oorlog zijn'; dat er 'gehersenspoelde terroristencellen' actief zijn in Nederland als consequentie van de 'gewelddadige Marokkaanse cultuur'.
\par  Wie dergelijke beelden zonder schroom hanteert is behept met een grenzeloos zelfvertrouwen. Maar denken politici en opiniemakers ook na over het onbedoelde gevolg ervan? Je zou denken dat eenieder na de moord op Theo van Gogh doordro}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 gen is van de dodelijke kracht van woorden en beelden. 
\par  Wie beelden als 'oorlog' en 'vijand' in de discussie hanteert, is er mede voor verantwoordelijk dat 'de strijd' verhardt. Oorlogsmetaforen mobiliseren het beeld van een aangevallen volk dat de rijen moet sluiten. Wie in tijden van oo}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 log de dialoog zoekt is naief, wie weigert zijn afschuw voor de vijand uit te spreken is een 'verra
der', wie de vijand verzwakt door een moskee in brand te steken kan zichzelf zien als een 'verzetsstrijder'.
\par  Het appelleren aan beelden en het gebruik van metaforen is hierbij alle}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 minst onschuldig. Het debat gaat niet om het achterhalen van de 'ware' bet
ekenis van de gebeurtenis; in het debat wordt de betekenis van de moord op Van Gogh tenslotte pas geconstrueerd.
\par  Van een professioneel bestuur mogen we verwachten dat het nadenkt over de mogelijke effecten van uitspraken. Wie vice-premier Zalm heeft gehoord, kan niet anders dan constateren dat die professionaliteit ontbreekt. 
Diezelfde conclusie geldt voor de toespraak van minister Verdonk op de Dam op de avond van de moord. Zij riep Van Gogh aan als ondersteuner van haar integratiebeleid ('Rita, houd je rug recht maar denk ook aan jezelf en aan de mensen!'). 
Als vertegenwoordiger van het kabinet was de zorg om de rechtsstaat het juiste motief geweest en had een gouvernementeel optreden meer voor de hand gelegen.
\par  Beelden van oorlog en vijanden zullen sommigen als 'daadkrachtig' in de oren klinken terwijl anderen zich afvragen aan welke kant de zender van deze boo}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 d}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 schap hen ziet staan. 
Moet de religieuze Marokkaanse jongere zich nu aangespr}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 o}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 ken zien als vijand of als vriend?
\par  Beeldvorming is niet zo onschuldig als soms wordt gedacht. Beelden bepalen sterk in welke richting oplossingen gezocht gaan worden. Sommige beelden zijn hierbij ronduit destructief. 
Zo brachten diverse actualiteitenprogramma's de Turkse Mevlana moskee in Rotterdam prominent in beeld bij items over moslime}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 x}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 tremisme. 
Televisiemakers vinden het misschien leuk om het beeld van een minaret te laten zien als achtergrond, maar erkennen zij vervolgens hun verantwoord}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
lijkheid voor de aanslag op deze Turkse moskee, die helemaal niets met moslime}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 x}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 tremisme te maken heeft?
\par  Als de vermoedelijke dader van de moord op Van Gogh zijn daad rechtvaardigt met een beroep op de islam hoeft die verbinding nog niet te worden geaccepteerd. Wie de gedachte van een 'djihad' wel dire
ct overneemt, geeft de vermoedelijke dader de macht over de constructie van de werkelijkheid. In plaats van een ge}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 i}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
soleerde knutselaar ontstaat een beeld van een extern gecoordineerde, samenha}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 gende islamitische bedreiging.
\par  Wanneer politici en commentatoren het beeld van een strijd van het Westen tegen de islam overnemen krijgt dit een bredere maatschappelijke betekenis. Elke vrije samenleving moet terrorisme en extremisme bestrijden maar de islam als z}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 o}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 danig zou hier zoveel mogelijk buiten moeten worden gehouden.
\par  'Het enige waar ik bang voor ben is angst', schreef Michel de Montaigne al, en velen zeiden hem het na. Onze moderne samenleving is gebaseerd op schoksg}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 e}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 wi
jze verandering, en migratie en nieuwe religieuze beleving zijn hier nu onde}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 r}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 deel van. Angst voor die religie is een slechte raadgever. 
Angst leidt er in de politiek toe dat men de eigen rol niet onder ogen ziet. Een soeverein politicus erkent dat de vervreemding ook politieke oorzaken kan hebben.
\par  Het bezoek van premier Balkenende aan de afgebr
ande islamitische basisschool in Uden en zijn gesprekken met ouders die in vloeiend Brabants hun ontreddering en angst onder woorden brachten, waren een goede poging om de geest die Zalm, Van Aartsen en Wilders hadden losgelaten weer in de fles te krijgen
. In plaats van een vijandbeeld te versterken moeten we inzetten op mogelijkheden de islam}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 i}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 tische geloofsbeleving verder te ontwikkelen en te emanciperen binnen een plur}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 a}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 listische, gematigde en tolerante Nederlandse samenleving. Het bela}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 n}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 grijkste is de sche
rpe tegenstelling tussen een religieus geconstrueerd 'wij' en 'zij' te vermijden.
\par  Nederland doet er in dit debat goed aan zijn eigen zelfgenoegzaamheid te overwinnen. Onze samenleving was niet ideaal en is ook nu nog niet volkomen. Het is zoals Gandhi in een beroemd antwoord op de vraag wat hij dacht over de we}{
\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 s}{\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 terse beschaving al zei: 'Westerse beschaving? Het lijkt me een goed idee.'
\par  Maarten Hajer is hoogleraar Bestuur en Beleid. Marcel Maussen promoveert op de discussies over moskeevestigingen. Ze zijn beiden verbonden aan de Afdeling Politicologie van de Universiteit van Amsterdam.
\par }\pard \ql \li0\ri0\widctlpar\faauto\rin0\lin0\itap0 {\cf1\lang1043\langfe1033\langnp1043 
\par }}