Slaat aap maat of toch niet?

Twee nieuwe publicaties Henkjan Honing over muzikaliteit

17 mei 2018

Is iedereen die melodieën uit elkaar kan houden en maatgevoel heeft, muzikaal? Henkjan Honing, hoogleraar Muziekcognitie aan de Universiteit van Amsterdam (UvA), meent van wel. Deze week verschijnen van zijn hand twee boeken over muzikaliteit: het publieksboek ‘Aap slaat maat’ en de wetenschappelijke bundel ‘The Origins of Musicality’.

In essentie is de mens een muzikale diersoort, en waarom zou hij de enige zijn? Is muzikaliteit niet juist een eigenschap van alle dieren, een vermogen met een duidelijke biologische basis, zoals Charles Darwin vermoedde? Deze vragen staan aan de basis van Honings onderzoek, waarin hij een brug slaat tussen de cognitiewetenschappen van muziek en de neuro- en gedragsbiologie. In het Aap slaat maat (Nieuw Amsterdam) doet Honing op een toegankelijke manier verslag van dit onderzoek, inclusief alle onverwachte wendingen, twijfels en missers die bij wetenschappelijk onderzoek gewoon zijn.

Aap slaat maat

Van babylab via resusaap naar zebravink

‘Het begon allemaal in een babylab in Hongarije’, vertelt Honing. ‘Met collega’s daar ontdekte ik dat pasgeboren baby’s al over maatgevoel beschikken. Dat bracht me ertoe om eenzelfde luisterexperiment te doen met resusapen. Na een ruim een jaar moest ik echter tot mijn grote teleurstelling concluderen dat resusapen géén maatgevoel hebben. Maar dit bleek wel een erg waardevol onderzoeksresultaat te zijn: het maakte de hypothese dat de hartslag de bron van maatgevoel is onwaarschijnlijk. Kennelijk zijn er specifieke hersennetwerken nodig om maatgevoel mogelijk te maken.’

‘Japanse collega’s vonden vervolgens aanwijzingen dat chimpansees wel over maatgevoel zouden beschikken. En in hetzelfde jaar als mijn studie met pasgeborenen verscheen was er de baanbrekende publicatie over Snowball. Deze grote geelkuifkaketoe kan dansen op de maat van de muziek en past zijn tempo aan als een nummer versneld of vertraagd wordt afgespeeld. De biologische basis van muzikaliteit bleef me mede hierdoor onverminderd interesseren, wat me leidde naar zebravinken.’ In het boek is uitgebreid te lezen wat deze vogels Honing aan inzichten over muzikaliteit opleverde. 

The Origins of Musicality

Bouwstenen van muzikaliteit

Honings andere nieuwe publicatie, The Origins of Musicality (MIT Press), is het resultaat van zijn werk in het kader van een Distinguished Lorentz fellowship van het NIAS en het Lorentz Center Leiden. Honing bracht in een interdisciplinaire workshop over de cognitieve en biologische bouwstenen van muzikaliteit drieëntwintig onderzoekers bijeen, met expertise in onder andere de neurowetenschappen, gedrags- en neurobiologie, ontwikkelingspsychologie, muziekwetenschap en computerwetenschap. Zij werkten intensief aan een onderzoeksagenda voor de komende jaren met The Origins of Musicality als resultaat.

Publicatiegegevens

Honing, H. (2018): Aap slaat maat. Op zoek naar de oorsprong van muzikaliteit bij mens en dier. Amsterdam: Nieuw Amsterdam. ISBN 978 90 468 2083 4

Honing, H. (ed.) (2018). The Origins of Musicality. Cambridge, Mass.: MIT Press. ISBN 978 02 620 3745 7

Eerder verscheen van Honing Iedereen is muzikaal.

Gepubliceerd door  UvA Persvoorlichting