‘Prestaties kunnen altijd beter’
UvA start met uniek mastertraject Sport- en prestatiepsychologie
Hoe kunnen mensen optimaal presteren op die momenten dat het er echt om gaat? Deze vraag staat centraal in het nieuwe, unieke mastertraject Sport- en prestatiepsychologie van de UvA.
Hoe kunnen mensen - (top)sporters, dansers, musici, artiesten en kunstenaars, maar bijvoorbeeld ook (top)managers, politici, artsen en brandweerlieden - optimaal presteren op die momenten dat het er echt om gaat? Deze vraag staat centraal in het nieuwe, unieke mastertraject Sport- en prestatiepsychologie van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Het traject wordt met ingang van het academisch jaar 2010-2011 aangeboden binnen de master Psychologie van de UvA.
Het mastertraject Sport- en prestatiepsychologie is een studie van mensen en hun emoties, cognities en gedrag in prestatiesituaties. Hierbij komen psychologische thema's aan de orde waarin de nadruk ligt op individuele factoren zoals motivatie, zelfvertrouwen, prestatiedruk, faalangst, stress, concentratie en talent. Ook wordt aandacht besteed aan de sociale context rond het individu, met thema's als groepsprocessen, teamprestaties, leiderschap, coaching, en de rol van media en publiek.
Nieuwe discipline
De Universiteit van Amsterdam is de eerste Nederlandse universiteit die een mastertraject aan dit vakgebied wijdt. Verrassend? Niet echt, gezien het feit dat de sport- en prestatiepsychologie, zeker in Nederland, een vrij nieuwe discipline is. Tot voor kort werd het vakgebied gezien als soft en zweverig en alleen bedoeld voor mensen met een mentaal probleem. Dat is langzaam veranderd, toen grote voetbalclubs als AC Milan, Chelsea en Feyenoord een heuse sportpsycholoog in dienst namen om hun spelers te begeleiden - ook de spelers die ‘goed in hun vel' zitten.Misvatting
‘Topprestaties hebben als basis een combinatie van fysieke, technische, tactische én mentale aspecten', vertelt programmacoördinator en sportpsycholoog Gerald Weltevreden. ‘In tegenstelling tot wat veel mensen denken, is ook het mentale deel trainbaar. Daarbij valt te denken aan bijvoorbeeld zelfvertrouwen, concentratie en motivatie. Het trainen van mentale vaardigheden is tegenwoordig een belangrijke voorwaarde geworden voor topprestaties. Uit onderzoek is gebleken dat het verschil tussen subtoppers en toppers ligt op het mentale vlak.'Edwin van Hooft, docent in het mastertraject, vult aan: ‘Het is een misvatting om te denken dat sport- en prestatiepsychologen alleen nut hebben voor mensen met mentale problemen. Het gaat er simpelweg om dat prestaties altijd beter kunnen. Daarbij is het belangrijk dat de focus goed ligt. Neem de Olympische gouden medaille van Ireen Wüst in Vancouver. Zij was na alle tegenslagen in het recente verleden (druk van buitenaf, overtraining) vooral blij dat haar lijf weer goed voelde. Die gouden medaille was "mooi meegenomen". Ze focuste zich op zichzelf, op haar eigen kunnen, en niet zozeer op de te leveren prestatie. Dat is een mooie manier om met de druk om te gaan.'
Combinatie van theorie en praktijk
Het mastertraject Sport- en prestatiepsychologie richt zich nadrukkelijk op een combinatie van theorie en praktijk. Van Hooft: ‘We vinden het niet alleen belangrijk dat onze studenten leren hoe sport- en prestatiepsychologie in de praktijk werkt, maar we leggen ook een stevige academische basis. Ze bestuderen de theorie, leren precies te weten hoe deze werkt én hoe deze in de praktijk toe te passen door middel van coachingstrajecten en interventies. Daarnaast zouden we graag zien dat studenten nieuwe theorieën ontwikkelen en toetsen. Op deze manier hopen we een belangrijke, academische bijdrage te leveren aan het vakgebied.'In deze mastertrack wordt gewerkt met Probleemgestuurd Onderwijs (PGO): studenten werken met elkaar in kleine groepjes en bediscussiëren de theorie, onder leiding van een docent die als tutor optreedt. Jessica van Sluis, studieadviseur Psychologie: ‘Op deze manier activeren we de aanwezige voorkennis én leren de studenten belangrijke praktische vaardigheden aan zoals vergaderen en het motiveren van ideeën.'
In het traject komen inzichten uit de verschillende subdisciplines binnen de psychologie samen (onder andere sociale psychologie, ontwikkelingspsychologie, klinische psychologie en arbeids- en organisatiepsychologie). Bij het nieuwe mastertraject zijn onder anderen betrokken: prof. dr. Han van der Maas, hoogleraar Psychologische methodenleer en directeur van de Graduate School of Psychology, prof. dr. Carsten de Dreu, hoogleraar Arbeids- en organisatiepsychologie, en dr. Edwin van Hooft, universitair hoofddocent Arbeids- en Organisatiepsychologie.
Deelname en loopbaan
Het mastertraject Sport- en prestatiepsychologie is toegankelijk voor studenten met een bachelordiploma Psychologie. Daarnaast is een aantal vakken vereist voor deelname. Er worden maximaal twintig studenten toegelaten tot het mastertraject. In de selectieprocedure spelen studieresultaten en motivatie van de student een rol.Na succesvolle afronding van het traject ontvangen de studenten het masterdiploma Psychologie en de titel Master of Science (MSc), met vermelding van het gevolgde traject. Sport- en prestatiepsychologie is vooral gericht op de praktijk. Afgestudeerden kunnen bijvoorbeeld terechtkomen in een functie gericht op de prestatieverbetering van mensen die topprestaties moeten leveren (denk aan topsport, bedrijfsleven, gezondheidszorg en politiek) of als psychologisch consultant in sport- en/of kunstwereld (mentale begeleiding van individuele sporters/artiesten of sportteams).
Auteur: Esther van Bochove, afdeling Communicatie FMG