Angstige mensen grijpen vaak ‘automatisch’ naar de fles
Psycholoog Elske Salemink ontvangt een Veni voor haar onderzoek naar angst en alcoholmisbruik
Alcoholverslaving en angst komen vaak voor in combinatie met elkaar. Elske Salemink ontving een Veni voor haar onderzoek naar het belang van ‘het onbewuste' bij deze combinatie én naar een mogelijke therapie
Alcoholverslaving en angst komen verrassend vaak voor in combinatie met elkaar. Behalve bewuste processen, spelen ook automatische neigingen daarbij een rol. Elske Salemink ontving een Veni voor haar onderzoek naar het belang van ‘het onbewuste' én naar een mogelijke therapie.‘Angstige probleemdrinkers gebruiken alcohol vaak om hun angsten, bijvoorbeeld verlegenheid, angst om met vreemden te praten, vrees voor publieke ruimtes, te dempen', vertelt Elske Salemink. ‘In dat proces spelen automatische processen vermoedelijk een belangrijke rol.' Allereerst is er sprake van een aandachtsbias - angstige probleemdrinkers proberen hun angst te ontwijken of te dempen door hun aandacht te richten op het drinken van alcohol. Ook is er sprake van een interpretatiebias: de patiënt associeert zijn angst met het drinken van alcohol als een manier om om te gaan met die angst. Ten slotte is er de actie-tendensbias: ze worden als het ware naar de alcohol toegetrokken.
Duw het alcoholplaatje van je af
In het eerste deel van haar onderzoek bekijkt Salemink in hoeverre haar hypothese rondom de automatische processen inderdaad klopt. Zij onderzoekt door middel van experimenten onder studenten in hoeverre er sprake is van een aandachts-, interpretatie- en een actie-tendens-bias. Zo maakt zij in het laatstgenoemde experiment gebruik van een computerscherm en een joystick. De opdracht is simpel: trek een getoond plaatje naar je toe of duw het juist van je af. Angstigen, zo bleek al uit eerder onderzoek duwen plaatjes van ‘dreigingen' eerder van zich dan niet-angstigen. Probleemdrinkers blijken drankplaatjes eerder naar zich toe te trekken dan mensen die geen alcoholprobleem hebben. Salemink wil nu graag onderzoeken of probleemdrinkers een alcoholplaatje sneller naar zich toe trekken nadat ze in een angstige conditie zijn gebracht.Minder drinken
Mochten de automatische processen inderdaad een belangrijke rol spelen, dan is het tijd voor het tweede project: het vaststellen van de causale relatie tussen cognitieve biases en het drinken van alcohol en het verminderen van deze cognitieve biases. Salemink laat de angstige probleemdrinkers (net als in het eerste experiment gaat het hier om studenten), die ze vooraf in een angstige stemming heeft gebracht, herhaaldelijk plaatjes van alcohol van zich afduwen als training. Na deze intensieve training moeten de studenten door middel van een dagboek rapporteren over zowel hun alcoholgebruik als over hun stemming. ‘Ik verwacht dat deze groep minder alcohol zal drinken dan de controlegroep, die eveneens bestaat uit probleemdrinkers.'Ten slotte biedt Salemink een uitgebreide hertrainingstaak voor probleemdrinkers (zowel preklinisch als klinisch) via internet. De patiënten krijgen meerdere trainingen aangeboden, waarna hun drinkgedrag en hun stemming wordt vergeleken met een controlegroep.
Kastje naar de muur
De uitkomsten van het onderzoek kunnen zeer relevant zijn voor de behandeling van angstige probleemdrinkers, denkt Salemink. ‘Deze patiënten worden op dit moment nog te vaak van het kastje naar de muur gestuurd: de verslavingskliniek stuurt hen door naar de GGZ omdat ze eerst van hun angststoornis af moeten komen; de GGZ wil juist eerst het alcoholprobleem opgelost zien. Juist omdat alcoholmisbruik en angst zo vaak samengaan, denk ik dat het belangrijk is dat beide problemen parallel aan elkaar worden opgelost. De jeugdkliniek Jellinek biedt inmiddels gelukkig al een behandeling voor dubbeldiagnoses bij verslaving, maar wat extra kennis op dit gebied is zeker welkom.'Auteur: Esther van Bochove, FMG Communicatie