UvA-psychologen introduceren unieke gedragsvragenlijst
Onderzoeksinstrument naar alledaagse handelingen is nieuw in Nederland
UvA-psychologen Mariëtte Huizinga en Diana Smidts hebben een unieke gedragsvragenlijst geïntroduceerd, waarmee kan worden vastgesteld hoe kinderen met alledaagse situaties omspringen.
UvA-psychologen Mariëtte Huizinga en Diana Smidts hebben een gedragsvragenlijst geïntroduceerd, waarmee kan worden vastgesteld hoe kinderen met alledaagse situaties omspringen. Deze oorspronkelijk Amerikaanse vragenlijst is uniek in Nederland.De vragenlijst, BRIEF (Behavior Rating Inventory of Executive Function) geheten, meet de zogeheten executieve functies van kinderen, dat wil zeggen de psychische processen die belangrijk zijn voor zelfregulatie en (sociaal) aangepast gedrag. Deze executieve functies zijn inhibitie, cognitieve flexibiliteit, emotieregulatie, initiatief nemen, werkgeheugen, plannen en organiseren, ordelijkheid/netheid en gedragsevaluatie. Deze functies worden weerspiegeld op acht klinische schalen op de BRIEF. ‘Sommige kinderen vinden het moeilijk zich aan alledaagse situaties aan te passen, doordat hun executieve functies niet goed werken', vertelt Mariëtte Huizinga. ‘Een goed meetinstrument daarvoor ontbrak echter tot nu toe in Nederland. Dat is veranderd nu wij de BRIEF hebben geïntroduceerd.'
Pioniers
Tot in de jaren tachtig werd gedacht dat kinderen geen executieve functies zouden hebben. Onderzoekers uit de Verenigde Staten ontdekten echter vrij snel daarna dat kinderen wel degelijk over executieve functies beschikken, maar dat ze eenvoudigweg nog onderontwikkeld zijn. Het toeval wil dat zowel Huizinga als Smidts tijdens hun master c.q. promotie hebben samengewerkt met de pioniers op het gebied van executieve functies: Vicki Anderson (University of Melbourne) en Marilyn Welsh (University of Northern Colorado). Omdat er in Nederland nog geen enkel meetinstrument voor kinderen bestond op het gebied van executieve functies, besloten Huizinga en Smidts de BRIEF in Nederland te introduceren.Nederlandse normen
De BRIEF wordt in de Verenigde Staten met veel succes toegepast. Huizinga en Smidts vertaalden de lijst, pasten deze aan aan de Nederlandse situatie en stelden vervolgens de normering vast voor Nederland. Smidts: ‘Om te weten wat normale en afwijkende scores zijn, hebben we de normering vastgesteld door de vragenlijst te laten invullen door bijna 1000 ouders en 300 leerkrachten. Bij beide groepen hebben we daarbij een zo goed mogelijke afspiegeling van de samenleving proberen te bewerkstelligen. Vervolgens hebben we de Nederlandse normen vastgesteld, die overigens niet veel afwijken van de Amerikaanse.'Twee versies
(School)psychologen en orthopedagogen kunnen de BRIEF toepassen als ze willen meten hoe het is gesteld met de executieve functies van een bepaald kind. Om een goed beeld te krijgen, laat deze behandelaar een vragenlijst invullen door zowel de ouders als door de leerkracht - er zijn twee versies van de vragenlijst beschikbaar. De vragen zijn ieder gekoppeld aan één van de acht klinische schalen. Als de 75 vragen - bijvoorbeeld ‘Raakt in de problemen als er geen volwassene is die hem/haar in de gaten houdt' en ‘Raakt van streek als de plannen gewijzigd worden' beantwoord zijn met ‘nooit', ‘soms' of ‘vaak', kan de behandelaar de gegevens gemakkelijk interpreteren met behulp van een zelfscorend formulier. Smidts: ‘Dat maakt de vragenlijst uiterst geschikt voor gebruik in de praktijk. Overigens vervangt dit instrument niet alle andere instrumenten zoals de IQ-test of het persoonlijkheidsonderzoek. De BRIEF is wél een belangrijke aanvulling op wat er al was.'Huizinga en Smidts hopen op korte termijn een vervolgonderzoek te doen naar de onderliggende factoren van afwijkende executieve functies begrijpen.' Huizinga: ‘Als je dat weet, kun je nog betere interventies toepassen. De introductie van de BRIEF is wat ons betreft nog maar het begin.'
Auteur: Esther van Bochove, afdeling Communicatie FMG