Vernedering: op zoek naar de soft spot bij verschillende culturen
Wat voor mensen uit de ene cultuur hooguit een belediging is, is voor mensen uit een andere cultuur de ultieme vernedering. Psycholoog dr. Kai Jonas en zijn mede-aanvrager dr. Bertjan Doosje ontvingen een NWO-subsidie voor zijn onderzoek naar de oorzaken, ervaringen en consequenties van vernedering.
Een vlag verbranden, iemands moeder beledigen: wat voor mensen uit de ene cultuur hooguit een belediging is, is voor mensen uit een andere cultuur de ultieme vernedering. Psycholoog dr. Kai Jonas en zijn mede-aanvrager dr. Bertjan Doosje ontvingen een NWO-subsidie voor zijn onderzoek naar de oorzaken, ervaringen en consequenties van vernedering.In westerse landen trokken mensen hoogstwaarschijnlijk slechts een wenkbrauw op toen een Irakese man in 2008 uit pure woede zijn schoen naar het hoofd van George Bush gooide, maar in Arabische landen wordt de actie gezien als zwaar beledigend, bedoeld om de Amerikaanse oud-president diep te vernederen. ‘Dit voorbeeld geeft aan dat mensen uit verschillende culturen zich door verschillende zaken vernederd kunnen voelen. Let wel: vernedering gaat verder dan discriminatie of belediging. Homo's die worden uitgescholden of zelfs fysiek aangevallen, ervaren dat uiteraard als bedreigend, beledigend en discriminerend. Maar wordt er terwijl ze op de grond liggen ook nog op ze gespuugd, dan is dat vernederend.'
Ook Nederlanders zijn gevoelig
Jonas richt zich in zijn onderzoek op vernedering in conflictueuze groepscontexten: wat ervaren representanten uit een bepaalde cultuur als vernederend? In een vooronderzoek bestudeerde Jonas al de soft spots van Nederlanders, Chinezen en Albanezen. ‘Dat onderzoek leverde enkele conclusies op die ik al had verwacht, namelijk dat mensen uit collectivistische culturen zich eerder vernederd voelen dan mensen uit individualistische culturen. Tegelijkertijd kwam ik ook tot nieuwe inzichten: ik had gedacht dat Nederlanders niet te vernederen waren, maar dat blijkt een misvatting. Het Nederlanderschap, de Nederlandse identiteit, is voor Nederlanders heel erg belangrijk. Wordt die identiteit als waardeloos afgedaan, dan ervaren ze dat als vernederend.'Gevaarlijke emotie
Volgens de psycholoog is het uitermate belangrijk om op de hoogte te zijn van elkaars soft spots. ‘Op die manier voorkóm je het ontstaan en escaleren van problemen als gevolg van onwetendheid. Vernedering kan een erg gevaarlijke emotie zijn. Mensen voelen zich zodanig "weggezet", dat ze op een extreme manier gaan terugslaan, namelijk door terug te vernederen. Op deze manier kunnen heel onaangename situaties ontstaan. Kijk naar problemen in Culemborg met Marokkanen en Molukkers. Gemeenteambtenaren vragen zich af waarom die mensen zo moeilijk doen. Dan komt doordat ze niet begrijpen dat mensen zich aangetast voelen in hun eer. Zolang je daar geen oog voor hebt, worden de problemen alleen maar erger.'Dat heeft volgens Jonas niets te maken met een softe aanpak. ‘Je beledigt en vernedert hen niet, maar dat betekent niet dat je ze de vrijheid geeft om alles te doen wat ze willen. Je laat hen alleen zien dat je hen serieus neemt.'
Autochtonen en allochtonen
Het onderzoek van Jonas, Doosje en een nog aan te stellen postdoc, neemt twee jaar in beslag en bestaat uit een aantal verschillende onderdelen. Allereerst doen de onderzoekers kwalitatief onderzoek naar de contexten waarin autochtone Nederlanders en allochtone Nederlanders (mensen van Marokkaanse, Turkse en Molukse komaf) zich vernederd voelen. Vervolgens houden zij een enquêteonderzoek waarin hij de inhoud uit de eerste onderzoeksvraag toetst. Ten slotte onderzoeken ze in hoeverre en op welke manier vernederde mensen "terugslaan" en bekijken ze welke kenmerken ervoor zorgen dat mensen snel of juist minder snel vernederd raken.Auteur: Esther van Bochove, FMG Communicatie