‘Opvoeden is geen werkwoord’

Hoogleraar Susan Bögels schreef een publieksboek over mindful parenting

10 mei 2017

Opvoedstress, ouder-burnout: het grootbrengen van kinderen lijkt meer dan ooit een enorme opgave te zijn. De kern van de oplossing van dit probleem ligt volgens Susan Bögels, hoogleraar Orthopedagogiek  aan de Universiteit van Amsterdam, in mindfulness, en dan vooral in het “niet-doen” en in het “er zijn”. In haar boek “Mindful opvoeden in een druk bestaan” legt ze uit hoe dat moet. Ze schreef het boek als wetenschapper, clinicus én als moeder.

Aan de Universiteit van Amsterdam heeft Susan Bögels uitgebreid onderzoek gedaan naar de effecten van mindful parenting. Daaruit is onder meer gebleken dat mindful parenting ouderlijke stress vermindert, psychopathologie bij kinderen en bij ouders reduceert, de relatie tussen ouder en kind en tussen de beide ouders verbetert en dat er binnen het gezin meer ruimte komt voor empathie en compassie. Na tal van publicaties voor vakgenoten en professionals schreef Bögels nu voor het eerst een publieksboek, speciaal voor vaders en moeders die hun kinderen opvoeden in het hedendaagse drukke bestaan.

Hoe druk zijn ouders eigenlijk?

‘Behoorlijk druk. Het gekke is: in vergelijking met de jaren ’50 besteden ouders nu twee keer zoveel tijd met en aan hun kinderen. En toch zijn we druk, druk, druk. Zó erg zelfs dat er heel wat mensen zijn die te maken krijgen met een ouderlijke burnout; de combinatie van het ouderschap en werk valt mensen zwaar.’

Toch hadden mensen in de jaren ’50 vast ook veel omhanden. Hoe komt het toch dat we tegenwoordig zo veel stress ervaren?

‘Dat heeft onder meer te maken met technologische ontwikkelingen – door internet en mobiele telefoons zijn we nu overal en altijd bereikbaar. Dat is handig, maar het legt ook een enorme druk op onze tijd en aandacht. Daar komt bij dat kinderen tegenwoordig “projecten” zijn geworden. Ouders steken enorm veel energie in het ouderschap; ze willen het heel erg goed doen, ze willen hun kinderen een bepaalde richting op duwen. Dat geeft de illusie van controle die je niet hebt. Ik zeg altijd: opvoeden is géén werkwoord. Kinderen hebben een eigen persoonlijkheid; geef hen de ruimte om die te ontwikkelen.’

Wat is dan precies mindful parenting?

‘In de basis betekent het: “er zijn”, kinderen échte aandacht geven, zonder afleidende gedachten, mobiele telefoon of werk. Mindful ouderschap is ook: samen met je kinderen zijn zonder ze een richting op te duwen. Geef ze vrijheid en vertrouwen. Vul bijvoorbeeld niet in dat ze een tekening gaan maken over zus en zo, maar laat ze maar wat “aanklooien”; dat is ongelooflijk goed voor hun creatieve en cognitieve ontwikkeling. Ze leren het meest van geen grenzen.’

Mindful opvoeden in een druk bestaan

'Mindful opvoeden in een druk bestaan' verschijnt in mei 2017

Maar je moet als ouder toch juist ook grenzen stellen?

‘Jazeker, maar daar zijn al genoeg boeken over geschreven. Ik heb het vooral over de creatieve grenzen. Ouderschap is trouwens ook goed voor jezelf zorgen. Dus als je kinderen een hut willen bouwen van kussens en lakens, bedenk dan voor jezelf of jij dat op dat moment een goed idee vindt. Stel grenzen vanuit de ruimte die je dan voelt. Wat ik verder alle ouders aanraad: neem elke dag tien minuten voor jezelf om te mediteren, of zorg dat je even “niet doet”. Op die manier kun je reflecteren op je eigen handelen en daarvan leren. Dat levert heel veel op: meer rust, meer empathie, een betere relatie met je kinderen en met je partner.’

Meditatie klinkt wellicht wat zweverig.

‘Dat is het juist niet, het is juist heel praktisch. Maar om te voorkómen dat mensen, met name vaders,  afhaken, heb ik ook een aantal niet-meditatieve oefeningen in het boek opgenomen, zoals observatie- en reflectie-oefeningen. Ook die oefeningen kun je gebruiken om ruimte en aandacht te cultiveren in het ouderschap.’

Er staat ook een aantal passages in het boek over uw eigen ervaringen; ook die waarin u zelf worstelt met de opvoeding van uw eigen kinderen. Waarom heeft u dat gedaan?

‘Een belangrijk thema in mindfulness is “universal suffering”. Ik ben zelf ook ouder, en ervaar dat opvoeden soms heel lastig kan zijn. We lopen allemaal tegen dezelfde dingen aan en daar moeten we mee zien te dealen. Mindfulness kan daarbij helpen.’

En uiteindelijk ben je de perfecte ouder?

(lacht). ‘Nee, mindfulness is een proces; een leven lang leren. Als ouder, en als grootouder.’

International Mindfulness Congress in Amsterdam

Van 10 tot 13 juli vindt in Amsterdam International Mindfulness Congress 2018 (ICM 2018) plaats. De organisatie van de derde editie van dit congres is in handen van Susan Bögels en Anne Speckens, hoogleraar Psychiatrie aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Tijdens dit congres, dat als ondertitel Science from Within heeft, delen wetenschappers van over de hele wereld de nieuwste wetenschappelijke inzichten op het gebied van mindfulness met elkaar. Ook is er plaats voor culturele uitingen (zoals muziek en film) waarin mindfulness een rol speelt. Ten slotte zijn er publiekslezingen, onder meer door comédienne Ruby Wax, die enkele boeken schreef over mindfulness.

Gepubliceerd door  Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen