Promotie Uitgelicht: Frank Tramper
Op 28 november promoveert Frank Tramper (1981) aan de UvA. Tijdens zijn promotieonderzoek aan het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde (API) bestudeerde hij zware WO-sterren. Hij ontdekte dat ze zich bijna aan het einde van hun leven bevinden.
Je hebt naar zware sterren gekeken, wat zijn dat?
‘Dat zijn sterren met een beginmassa van meer dan acht keer die van de zon. Net als andere sterren ondergaan zware sterren een evolutie. De evolutie van zware sterren duurt relatief kort: slechts een paar miljoen jaar. In het begin zijn de sterrengroot en helder. Vervolgens ontwikkelt zich een krachtige sterwind waardoor de ster steeds minder zwaar wordt. Uiteindelijk ontploft de ster als supernova. Ik heb met de X-shooterspectograaf op de Very Large Telescope in Chili de evolutie van zuurstof Wolf-Rayet-sterren, oftewel WO-sterren, onderzocht. Deze sterren waren oorspronkelijk 40 tot 60 keer zo zwaar als de zon, maar zijn nu nog maar zo’n 10 zonmassa’s.’
Wat heb je ontdekt?
‘DeWO-sterren blijken extreem heet te zijn: ze hebben een temperatuur van maar liefst 150.000 tot 200.000 graden Kelvin. Ook is er weinig helium aanwezig. Dit is een aanwijzing dat ze aan het einde van hun evolutie zijn. Tijdens de sterevolutie wordt waterstof omgezet in helium, wat nadat de waterstof op is verder wordt omgezet in koolstof en zuurstof. Uit mijn analyse blijkt dat de meeste WO-sterren een heliumfractie hebben van maar 20 tot 30 procent, één ster zelfs slechts 14 procent. Ik heb op basis van deze data berekend dat de sterren binnen 10.000 jaar zullen ontploffen als supernova. Eén ster zal dat misschien al over 1500 jaar doen. Het werd al aangenomen dat deze sterren zich in het laatste stadium van hun leven bevinden, maar tot nu toe was dit nog niet zeker.’
Waarom is dit nog niet eerder ontdekt?
‘Omdat er nog nooit op zo’n gedetailleerde manier gekeken is naar het hele sample van WO-sterren. Dit was alleen nog voor 1 ster gedaan. Ik heb mijn data verzameld met de Very Large Telescope in Chili. Alle gegevens heb ik geanalyseerd. Met zeer gedetailleerde evolutionaire modellen voor post-heliumfusie sterren heb ik mijn vindingen vervolgens gecontroleerd. Dit deed ik samen met PhD’s van de Universiteit van Bonn. Hieruit bleek ook dat de sterren aan het einde van hun leven zijn. Hoe meer we weten over de evolutie van zware sterren, hoe meer we kunnen achterhalen over het ontstaan van het heelal. Tijdens het ontstaan ontwikkelden zich de melkwegstelsels en de eerste sterren. Veel van deze eerste sterren waren zware sterren.’
Wat vond je het leukste aan promoveren?
‘Het was fantastisch om met de Very Large Telescope in de Atacamawoestijn te werken. Ik ben er twee keer een week geweest. Die kans krijgt niet elke sterrenkundige. Ik had het geluk dat Nederland (via NOVA, de Nederlandse Onderzoeksschool voor Astronomie) heeft meegewerkt aan de ontwikkeling van X-Shooter, waardoor we gegarandeerde waarnemingstijd krijgen. Maar misschien nog wel leuker vond ik het vele reizen, voor bijvoorbeeld congressen. De komende anderhalf jaar vervolg ik mijn onderzoek als postdoc aan de UvA. Daarna wil ik graag weer naar het buitenland. Het liefst zou ik in een ander Europees land werken, of aan de oostkust van de Verenigde Staten. Van daaruit kan ik nog regelmatig terug naar huis. Al sluit ik Chili ook niet uit.’
Auteur: Carin Röst