In memoriam: Per Egil Törnqvist

11 maart 2015

Prof. dr. Per Egil Törnqvist overleed 9 maart 2015 op 82-jarige leeftijd te Amsterdam. Egil Törnqvist, Zweed van geboorte, was bijna 30 jaar lang, van 1969 tot 1997, hoogleraar aan de UvA in de Scandinavische taal- en letterkunde.

Voor zijn komst naar Amsterdam was Törnqvist in 1957-58 als docent Zweeds verbonden aan Harvard University, daarna was hij in 1965-66 gastonderzoeker aan Yale University, waarna hij in 1969 aan de universiteit van Uppsala promoveerde.

Enkele maanden na zijn promotie op het proefschrift A Drama of Souls: Studies in O’Neill’s Super-Naturalistic Technique, kwam Törnqvist naar het roerige Amsterdam waar hij zich samen met zijn gezin snel thuis voelde en blijvend vestigde. Met zijn oratie Sein und Schein in Strindbergs ‘Spooksonate’ maakte Törnqvist duidelijk dat zijn belangstelling niet alleen uitging naar het toneelwerk van O’Neill, maar dat hij zich wilde profileren als een breed georiënteerde film-, theater- en literatuurwetenschapper met een bijzondere belangstelling voor de grote namen uit de Scandinavische film- en theatergeschiedenis.

Met name vanaf het midden van de jaren ‘90 publiceerde Egil Törnqvist een groot aantal belangrijke monografieën over het toneelwerk van Henrik Ibsen, August Strindberg en Ingmar Bergman, waarin de opvoeringspraktijk alsmede transnationale en transculturele aspecten van deze oeuvres over het voetlicht worden gebracht. Dat laatste stond ook centraal in zijn afscheidsrede in 1997, getiteld Ingmar Bergman Abroad; The Problems of Subtitling. Hierin liet Törnqvist het belang en de problematiek zien van het vertalen en ondertitelen van de film in het algemeen en de speelfilms van Ingmar Bergman in het bijzonder. De persoon en het oeuvre van Bergman bleven Törnqvist ook na zijn emeritaat boeien en hij publiceerde – en doceerde – er in de afgelopen jaren nog altijd frequent over in binnen- en buitenland.

Egil Törnqvist bleef ook na zijn emeritaat nog altijd nauw verbonden met de Scandinavistiek aan de UvA en was daar  tot op het allerlaatst een graag geziene gastspreker. Met zijn grote en diepgewortelde kennis wist hij zijn ontwapenende onwennigheid met alles wat met techniek van doen had, moeiteloos te compenseren.

In 1983 werden Törnqvist en zijn medewerkers onverwacht geconfronteerd met opheffing van het Scandinavisch Instituut in het kader van de landelijke TVC-operatie. Het succes van de strijd die toen werd gevoerd en het feit dat Törnqvist ook voor velen binnen de Nederlandse toneelwereld decennialang een belangrijke vraagbaak en inspiratiebron is geweest, voeden de overtuiging dat Nederland het niet zonder Scandinavisten van het internationale formaat van Egil Törnqvist kan stellen.

Zijn meest recente boek, The Serious Game: Ingmar Bergman as Stage Director, dat nu tevens zijn laatste blijkt te zijn, zal binnenkort bij Amsterdam University Press verschijnen, een mooi saluut.

 

Henk van der Liet 

Gepubliceerd door  Faculteit der Geesteswetenschappen