Promotie Uitgelicht: Lucas Ellerbroek
Op 14 maart promoveert Lucas Ellerbroek (1984) aan de UvA. Tijdens zijn promotieonderzoek aan het Anton Pannekoek Instituut voor Sterrenkunde (API) ontdekte hij een regelmatig patroon in de 'jets' oftewel wolkjes die sommige jonge sterren uitstoten.
Je hebt jonge sterren bekeken?
‘Ja, ik heb het geboorteproces onderzocht van zware sterren. Dat zijn sterren die zwaarder zijn dan de zon. De vorming van zo’n ster duurt miljoenen jaren. We weten er nog weinig van, omdat tijdens de groei veel wolken en nevel rondom een ster zweven waardoor het zicht belemmerd wordt. Met de Very Large Telescope in Chili heb ik de groeiende ster HD163296 onderzocht. Deze bevindt zich zo’n 400 lichtjaar hiervandaan en is nog jong: zo’n vier miljoen jaar oud. Ik ontdekte dat hij elke 16 jaar aan twee zijden een rookwolk met een omvang van een paar honderd miljoen kilometer uitstoot. Dat gebeurde in 1969, in 1985 en in 2001. In 2017 zal het waarschijnlijk weer plaatsvinden. Ik heb ook fotomateriaal over de ster gezocht op internet en in archieven.Tijdens een uitstoot bleek de ster minder helder. Dat is logisch, want dan zit de jet voor de ster.’
Wat zeggen die wolken?
‘Ze betekenen waarschijnlijk een groeispurt van de ster, zowel in massa als in formaat. Misschien ontstaan ze door een kleine planeet die in een vreemde baan rondom de ster beweegt en zo de constante groei verstoort. De serie wolken zijn in elk geval een duidelijke aanwijzing dat de sterren met horten en stoten groeien en niet geleidelijk. De vraag is nu of andere sterren ook jets volgens een vaste cyclus uitstoten. Als we meer weten over hoe sterren ontstaan, kunnen we ook meer begrijpen van bijvoorbeeld het ontstaan van de aarde.’
Ben jij de eerste die jets heeft waargenomen?
‘Nee, maar ik heb wel als eerste de regelmaat waarmee ze worden uitgestoten gemeten. Dat is mede gelukt doordat ik een nieuwe spectrograaf kon gebruiken, de X-shooter, bedacht door mijn begeleider Lex Kaper. Een telescoop ziet maar een klein deel van het spectrum. De X-shooter ziet het complete spectrum van ultraviolet tot infrarood licht. Na mijn studie theoretische natuurkunde wilde ik graag observationeel onderzoek doen. Toen werd ik gevraagd om te solliciteren op deze aio-baan. Vier keer maar liefst ben ik naar Chili geweest voor waarnemingen met de Very Large Telescope. Die kans krijgen lang niet alle sterrenkundeaio’s. Het was fantastisch: sterren onderzoeken vanuit de telescoop in Chili, is wel de meest directe manier om waar te nemen. Ik voelde me een soort detective. Wat dat betreft heb ik echt mazzel gehad.’
Ben je van plan vaker naar Chili te gaan?
‘Dat weet ik nog niet. Ik ben nu docent sterrenkunde op een middelbare school, na de zomer zie ik wel weer wat ik ga doen. Promoveren was in elk geval erg leerzaam. Wat me opviel, is dat je soms heel zakelijk moet zijn. Als je feedback wilt van een buitenlandse deskundige, kun je een e-mail sturen, maar je kunt nog beter langsgaan. Ik was een keer voor vakantie in Parijs en heb toen op een middag een hoogleraar bezocht die ik wilde vragen mijn paper te lezen. Dat werkte. Als iemand voor je neus staat, zeg je geen nee. Dit netwerken was voor mij, denk ik wel het leukste van onderzoek doen.’
Tekst: Carin Röst
