Ligduur in ziekenhuizen daalt drastisch, mede dankzij statistiek
Het Instituut voor Bedrijfs- en Industriële statistiek van de Universiteit van Amsterdam, bekender onder de afkorting IBIS UvA, bestaat in mei twintig jaar. Oprichter Ronald Does is nog steeds als directeur verbonden aan het instituut voor onderzoek en advies op basis van de Lean Six Sigma-aanpak voor kwaliteits- en verbetermanagement.
Lean Six Sigma is een combinatie van de oorspronkelijk voor de industrie ontwikkelde Japanse Lean-methodologie, gericht op het voorkomen van verspilling, en de Amerikaanse Six Sigma-aanpak met veel aandacht voor kostenverlaging en volume. Does is ook, sinds 1991, hoogleraar Industriële Statistiek aan de UvA. Het vakgebied heet sinds kort Operations Management en is als aparte sectie ondergebracht bij de Amsterdam Business School.
IBIS UvA heeft sinds 2000 steeds meer dienstverleners onder haar klanten, zoals banken, verzekeraars en overheidsinstellingen. En daar komen steeds meer ziekenhuizen bij. Does: “De industrie is altijd voorloper geweest op het gebied van kwaliteits- en verbetermanagement. Pas vanaf het millennium zijn ook andere instellingen (noodgedwongen) geïnteresseerd in kwaliteitszorg en kostenreductie. Lean Six Sigma is een verbeteraanpak om van chronische problemen de oplossing te achterhalen. Onze kracht als adviseur is dat wij een opleidingsinstituut zijn dat medewerkers uit de organisatie opleidt om het probleem zelf op te lossen. Als wetenschappelijk instituut ontwikkelen wij methodieken en modelleren we de toegestane bandbreedtes voor variaties om zo te komen tot voorspelbare en dus beheersbare processen.”
“Laten we de zorg als voorbeeld nemen: het is natuurlijk een schande dat je in een ziekenhuis zo vaak moet wachten als je een afspraak hebt op een spreekuur. Met die wachttijden kunnen wij ziekenhuizen goed helpen. De variatie zit tussen het moment van de afspraak en het moment dat de patiënt wordt geholpen. Je kunt nagaan hoe, als een specialist spreekuur heeft, het andere werk is georganiseerd. En soms komen patiënten niet opdagen. Hoe vang je dat op? Met onze methodiek zetten we alle variabelen in het proces in het model en zie je de consequenties van het handelen. Daarmee kun je sprongen voorwaarts maken. Lean richt zich op het knelpunt in het proces en vaak is dat de specialist. Hoe zorg je dat die optimaal kan functioneren? Tijdens een spreekuur moet bijvoorbeeld een andere arts beschikbaar zijn voor noodgevallen of dienen alle uitslagen beschikbaar te zijn.”
“De statistiek zit bijvoorbeeld in het vergelijken van de wachttijden van verschillende specialisten. Dat doe je met variantieanalyse. Er is altijd wel een ‘best practice’, een specialist die weinig of niet uitloopt. Wat doet hij of zij anders? Het leuke is dat die statistiek wordt uitgevoerd door medewerkers van de klant. We werken vaak met teamleiders in de zorg. Een probleem oplossen waarvan je de oplossing niet kent, dat kost bloed, zweed en tranen. Specialisten hebben daar meestal geen tijd voor. Het aardige van ons werk is dat wij aan het begin van een project al kunnen voorrekenen wat de impact is als het probleem wordt opgelost. Dat rechtvaardigt dan meteen de inzet van de betrokken medewerkers.”
“Als IBIS UvA willen wij processen op een hoger niveau krijgen. Dan gaat het in de zorg vaak over hoe een patiënt door een bepaald traject wordt geleid. Wij hebben bijvoorbeeld heel veel ligduurtrajecten gedaan. Als de ligduur halveert, kun je twee keer zoveel patiënten opnemen en als die er niet zijn, het aantal bedden terugbrengen. “Behalve door medische en technische vooruitgang is de ligduur ook gedaald door speciaal daarop gerichte inspanningen; door specialisten met elkaar te vergelijken, door te kijken naar andere operatietechnieken en materialen. Dankzij doorzichtige pleisters bijvoorbeeld is wondcontrole nu veel eenvoudiger. Voorheen werd de pleister eraf gehaald, ging de wond weer bloeden en dan had je zo weer extra ligduur. Het is trouwens grappig om te zien dat het na zo’n onderzoek nog een tijd duurt voordat alle specialisten die doorzichtige pleisters gaan gebruiken. Maar degenen die het niet doen, vallen op een gegeven moment negatief op doordat bij hen de ligduur niet daalt. Er vallen nu ontslagen in de zorg doordat de gemiddelde ligduur spectaculair aan het dalen is, van ongeveer tien dagen in 1980 tot twee dagen nu. Zoveel is het aantal patiënten niet toegenomen.”
“Inmiddels hebben we zo’n zeshonderd projecten gedaan in de zorg en daardoor kunnen wij standaardpatronen achterhalen. Die zeshonderd projecten blijken te kunnen worden teruggebracht tot negen generieke trajecten. Bij nieuwe projecten in de zorg hoeven we alleen nog maar te kijken onder welke standaard het valt. Dan weet je meteen wat je moet gaan meten. Dat is precies wat je van ons als universiteit mag verwachten; dat we reflecteren op wat we doen en daarmee waardevolle bijdragen leveren aan de verdere ontwikkeling van het vakgebied. Dit is procesoptimalisatie in zijn zuiverste vorm, toegepast in de zorg.”