Sweder van Wijnbergen over Piketty: verkeerde interpretatie leidt tot fout beleid
Thomas Piketty is de Franse professor die een soort popsterstatus heeft verworven met zijn boek ‘Capital in the 21st century’ over vermogensongelijkheid. Hoogleraar Economie Sweder van Wijnbergen over het fenomeen Piketty en zijn onderzoek en over de risico’s van een verkeerde interpretatie.
UvA-hoogleraar Sweder van Wijnbergen van de Amsterdam School of Economics volgt Thomas Piketty al langer. Piketty is de Franse professor die een soort popsterstatus heeft verworven met zijn boek Capital in the 21st century over vermogensongelijkheid. Volgens Piketty overtreft het rendement op vermogen structureel de economische groei zodat mensen die werken het altijd afleggen tegen renteniers. Het zal uiteindelijk leiden tot negentiende-eeuwse toestanden met een enorme kloof tussen een kleine groep steeds rijker en machtiger wordende rijken en de grote massa werkende armen. Tot het systeem zichzelf opblaast, tenzij er een torenhoge mondiale vermogensbelasting komt.
Piketty is volgens The Economist een gedoodverfde Nobelprijswinnaar en de Financial Times beschuldigt hem van gegoochel met data. Hoe kijkt een vooraanstaande Nederlandse econoom als Sweder van Wijnbergen aan tegen het fenomeen Piketty en zijn onderzoek?
'Dit is economie die de mensen raakt. Daarom worden er zoveel kopieën van zijn boek verkocht. Een reden dat Piketty zo aanslaat is dat zijn boek aansluit op een gevoel van onvrede. Grote groepen voelen zich buitengesloten en zeggen: een kleine groep kapitalisten trekt alles naar zich toe. Het zijn een beetje de samenzweringsideeën uit de Marx-tijd. Over die Financial Times-bezwaren maak ik me niet zo druk. Als Piketty fraude had willen plegen, had hij niet alles openlijk op het web gezet; zijn databronnen, spreadsheets, alles. Ik geloof dat hij integer is. Hij is gewoon een eerlijke ouderwetse trotskist. Hij gelooft dit echt en heeft het recht dat te zeggen en hij doet een behoorlijk serieuze poging om het te onderbouwen. Tegelijkertijd denk ik dat hij grotendeels ongelijk heeft en dat hij qua beleid behoorlijk verkeerde en zelfs schadelijke adviezen geeft.'
Keynes
'Piketty heeft een hele goede staat van dienst. Niemand twijfelt aan zijn kwaliteit als econoom. Piketty beoefent wetenschap in de Britse stijl uit de tijd van Keynes. Hij heeft zich jarenlang opgesloten en komt dan ineens met dit boek en zet de wereld op stelten. Maar die wetenschap oude stijl is niet alleen maar leuk. Je kunt je afvragen of het nog wel echt wetenschap is. In de tijd van Keynes was economie vergelijkbaar met geschiedenis. Een goed opgeleide leek kon het volgen. Piketty klaagt over de mathematisering van de economie en wil, net als economen vroeger, voor een breed publiek schrijven. Hij is trouwens de enige econoom die ik ken die afgeeft op die wiskundige kant, terwijl hij die wel goed beheerst.'
'Het bijzondere aan Piketty’s werk is die grand sweep of history, de enorme tijdsreeks die hij heeft onderzocht. Maar dat stelt nogal hoge eisen aan je statistiek en daar kun je kritiek hebben op Piketty. Er staan slordigheden in zijn werk. Maar ik denk niet dat de grote lijnen gaan veranderen na de correcties, die er zeker gaan komen. Zijn conclusies worden daarmee niet onderuit gehaald. Ik heb wel problemen met Piketty’s benadering van onderzoek. Hij heeft niet alleen minachting voor wiskundige modellen, maar ook voor statistiek. Piketty werkt zoals wetenschappers in de oude stijl van de Franse geschiedschrijving; heel veel data, graven in oude archieven, echt heel hard werken, dan krijg je grafieken en daar wordt dan een verhaal bij geschreven. Dat verhaal is zo overtuigend als hoe goed de man schrijft. De geaccepteerde standaard voor moderne wetenschap is dat je een hypothese opstelt, en een alternatieve hypothese en dan ga je met geaccepteerde statistische technieken testen welke klopt. Bij Piketty ontbreekt een goed gedefinieerde hypothese, laat staan een alternatieve hypothese. Zijn boek is meer een politiek manifest dan wetenschappelijk onderzoek.'
Daniel Cohen
'Ik heb wel veel waardering voor Piketty’s datawerk. Hij heeft ook echt moeilijk toegankelijke bronnen gebruikt. Maar het blijft bij heel veel data en grafiekjes en daar wordt vervolgens het hele verhaal aan opgehangen. Je kunt daar ook een heel ander verhaal bij vertellen. Piketty’s collega Daniel Cohen had onlangs een presentatie bij de Europese Centrale Bank en kon de toenemende vermogensongelijkheid verklaren op basis van de bubbel in de huizenprijzen in Londen, Parijs en New York van de afgelopen dertig jaar. Daarmee wordt het verhaal van Piketty volledig onderuit gehaald. Want er was in die landen geen sprake van overheidssubsidies ten gunste van de huizenprijzen, dus het verhaal dat een kleine machtige groep alles manipuleert ten eigen voordele is daarmee strijdig. Ik mis bij Piketty ook een correctie voor vergrijzing. Want dat is zeker een factor voor groeiende vermogensongelijkheid in de laatste 40-50 jaar. Er zijn in verhouding meer ouderen en die hebben geld gespaard voor hun oude dag.'
De echte sociale tijdbom
'Eigenlijk heb ik een hele andere vraag: is inkomensongelijkheid niet een veel grotere sociale tijdbom dan vermogensongelijkheid? De lagere middenklasse is aan het wegglijden, zeker in zo’n land als de Verenigde Staten waar het middeninkomen de afgelopen 30 jaar niet in koopkracht is gestegen terwijl de economie bijna is verdubbeld. Een steeds groter deel van de koek komt bij een steeds kleinere groep terecht. Ook in Nederland is er een uitholling van het reële inkomen van de middenklasse. Steeds meer mensen voelen zich in hun welvaart en bestaan bedreigd.'
'Dus ik vind het goed dat Piketty aandacht trekt voor ongelijkheid, maar de oppervlakkige manier waarop hij de grafieken verklaart, leidt tot verkeerd ingrijpen. Piketty wil helemaal inzetten op vermogensbelasting. Dat gaat niet werken en ik vind het ook onverstandig. Ik maak me overigens persoonlijk ook meer zorgen over armoede dan over extreme rijkdom. Die extreem grote vermogens zijn wel spectaculair, maar daar heb je er te weinig van, dus die belastinginkomsten worden macro-economisch nooit van belang. En de echt grote vermogens ontstaan niet uit rentenieren, maar in toenemende mate uit succesvol ondernemen, zoals bijvoorbeeld de rijkdom van de oprichters van TomTom. En je wilt innovatie en ondernemerschap niet ontmoedigen door, als iets een groot succes wordt en zeer lucratief, alles weer af te pakken. Dan gaat niemand eraan beginnen en krijgen we die innovatie ook niet.'