Het is onze taak beweringen onder een vergrootglas te houden
Roel Beetsma is professor aan UvA’s Amsterdam School of Economics. Als macro-econoom laat hij zijn licht schijnen op de Miljoenennota. ‘Politiek is keuzes maken. De rol van wetenschappers is om te laten zien wat de gevolgen zijn van mogelijke keuzes.’
En het ondergeschoven kindje in de Miljoenennota is … de economie. Terwijl alle signalen erop wijzen dat de economische groei dit en volgend jaar bescheiden blijft, beperkt het kabinet zich op dit gebied vooral tot goede voornemens. Roel Beetsma is hoogleraar aan UvA’s Amsterdam School of Economics. Als macro-econoom wil hij desgevraagd wel zijn licht laten schijnen op de Miljoenennota: ‘De beloofde belastinghervormingen zijn op de middellange baan geschoven. Dat roept de vraag op of het überhaupt zal gebeuren. En er zijn voorwaarden aan verbonden, wat het nog onzekerder maakt. Terwijl je, juist vanwege dat broze herstel van de economie, zou hopen dat de lasten op arbeid zo snel mogelijk worden verlaagd.’
Volgens Beetsma zijn verreweg de meeste economen, maar inmiddels ook de regerings- en oppositiepartijen, het erover eens dat het omlaag brengen van de kosten van arbeid de manier is om banen te scheppen en de economische groei een impuls te geven. Beetsma: ‘Alleen de vraag is waar je het geld vandaan moet halen om arbeid te ontlasten. Daarover verschillen de meningen. Wie brengt dat offer? Ga je lasten verschuiven door bijvoorbeeld de btw verder te verhogen? Of ga je uitgaven omlaag brengen en welke dan? Subsidies, uitkeringen, overheidsuitgaven aan bijvoorbeeld infrastructuur? Politiek is keuzes maken. De rol van wetenschappers is om te laten zien wat de gevolgen zijn van mogelijke keuzes.’
Beetsma ontkent dat wetenschappers kant-en-klare recepten kunnen aanleveren die politici vertellen wat ze moeten doen. ‘Wetenschappers moeten helder maken wat de afwegingen zijn en die goed in kaart brengen. Het is niet wetenschappelijk om te zeggen dat er bijvoorbeeld minder geld moet naar uitkeringen in plaats van naar infrastructuur.’ Beetsma ziet voor wetenschappers ook een rol als waakhond weggelegd, om de juistheid van politieke argumenten en beweringen te controleren. ‘Het is onze taak om uitspraken onder een vergrootglas te leggen om te kijken of ze wel kloppen. Want wat politici en beleidsmakers zeggen, kan soms behoorlijk misleidend zijn. En ik vind het belangrijk dat wetenschappers niet alleen publiceren in wetenschappelijke tijdschriften, maar zich ook via de media op een breder publiek richten. Om verschillende aspecten te belichten en gemiste zaken onder de aandacht te brengen in bepaalde discussies. Zo wordt de kwaliteit van de discussie alleen maar beter. Zonder debat zou de politiek de indruk kunnen krijgen dat er helemaal geen controle is met als gevaar dat er maatregelen worden genomen die onder bepaalde omstandigheden heel raar kunnen uitpakken.’ Waarbij het niet nodig is om als wetenschapper de eigen politieke voorkeur bekend te maken. Beetsma: ‘Wetenschappers zouden zo objectief mogelijk moeten zijn. Als je je aan de feiten houdt, is je politieke voorkeur dus niet relevant.’
Beetsma ontkent dat wetenschappers kant-en-klare recepten kunnen aanleveren die politici vertellen wat ze moeten doen. ‘Wetenschappers moeten helder maken wat de afwegingen zijn en die goed in kaart brengen. Het is niet wetenschappelijk om te zeggen dat er bijvoorbeeld minder geld moet naar uitkeringen in plaats van naar infrastructuur.’ Beetsma ziet voor wetenschappers ook een rol als waakhond weggelegd, om de juistheid van politieke argumenten en beweringen te controleren. ‘Het is onze taak om uitspraken onder een vergrootglas te leggen om te kijken of ze wel kloppen. Want wat politici en beleidsmakers zeggen, kan soms behoorlijk misleidend zijn. En ik vind het belangrijk dat wetenschappers niet alleen publiceren in wetenschappelijke tijdschriften, maar zich ook via de media op een breder publiek richten. Om verschillende aspecten te belichten en gemiste zaken onder de aandacht te brengen in bepaalde discussies. Zo wordt de kwaliteit van de discussie alleen maar beter. Zonder debat zou de politiek de indruk kunnen krijgen dat er helemaal geen controle is met als gevaar dat er maatregelen worden genomen die onder bepaalde omstandigheden heel raar kunnen uitpakken.’ Waarbij het niet nodig is om als wetenschapper de eigen politieke voorkeur bekend te maken. Beetsma: ‘Wetenschappers zouden zo objectief mogelijk moeten zijn. Als je je aan de feiten houdt, is je politieke voorkeur dus niet relevant.’