Belastingklimaat Nederland: veel voordeel, weinig kosten
De discussies over belastingparadijzen en het Nederlandse belastingklimaat gaan nog wel even door. Professor Barbara Baarsma schreef met twee collega’s van SEO Economisch Onderzoek het boek 'Brievenbusmaatschappijen. De impact van bijzondere financiële instellingen op de Nederlandse economie.'
Is Nederland nu wel of geen belastingparadijs?
Volgens de meeste lijstjes en criteria niet, maar de discussie blijft terugkomen en de media duiken er steeds dankbaar bovenop. UvA-hoogleraar Toegepaste Economie Barbara Baarsma is ook directeur van onderzoeksinstituut SEO Economisch Onderzoek. Met SEO-collega’s Marco Kerste en Jarst Weda schreef zij het boek Brievenbusmaatschappijen. De impact van bijzondere financiële instellingen op de Nederlandse economie, dat voortborduurt op het SEO-onderzoek 'Uit de schaduw van het bankwezen' uit 2013. Baarsma: 'Wij willen graag het beleidsdebat over het Nederlandse belastingklimaat, dat voorlopig nog wel even zal duren, voeden met toegankelijke informatie op basis van de meest actuele cijfers en inzichten.'
Allereerst belangrijk om te weten: wat is zo’n bijzondere financiële instelling (bfi) precies? Bfi’s zijn wat in de volksmond 'brievenbusmaatschappijen' worden genoemd, bedrijven opgericht om kapitaal tussen bedrijfsonderdelen in verschillende landen te verplaatsen met als doel het voorkomen van dubbele belastingheffing. Baarsma: 'Dat is een duidelijk en begrijpelijk motief, zeker voor een op internationale handel gericht land als Nederland. Het nadeel is dat bfi’s ook gebruikt kunnen worden om weinig of zelfs geen belasting te betalen. Een voorbeeld van een onderwerp dat wij in het boek hebben uitgewerkt, is het inzichtelijk maken van over welk deel van de dividend-, rente- en royaltystromen deze belastingontwijking mogelijk is. Het is op zich legaal, maar je zou de wenkbrauwen kunnen fronsen omdat het tegen de geest van wet ingaat. Maar deze discussie blijft afhankelijk van je morele perspectief; wat vind je weinig belasting?'
Reputatieschade
Het boek geeft dus inzicht in de beschikbare cijfers over brievenbusmaatschappijen. Zoals wat ze opleveren voor de Nederlandse economie (€ 2,2 tot € 3,7 miljard per jaar en 7600 tot 14.700 banen, bij de bfi’s zelf en bij de zakelijke dienstverleners die voor hen werken) en wat de nadelen zijn. Baarsma: 'Tegenover de voordelen van het gunstige fiscale klimaat, staan ook nadelen en dan gaat het met name om reputatieschade. Ontwikkelingslanden lopen door het gebruik van bfi’s belastinginkomsten mis. Afhankelijk van wat je een ontwikkelingsland noemt, ging dit de afgelopen 3 jaar over gemiddeld €180 tot €810 miljoen per jaar.'
Starbucks
Aanhalen van de teugels in de huidige Nederlandse belastingpraktijk lijkt Baarsma geen oplossing voor belastingontwijking. 'Als Nederland strenger wordt, zullen de dividend-, rente- en royaltystromen zich hoogstens verplaatsen. Dat blijkt al uit het voorbeeld van Starbucks. Deze koffieketen verhuisde, onder druk van negatieve publiciteit over belastingontwijking in Engeland, het Europese hoofdkantoor van Amsterdam naar Londen. Nu loopt Nederland inkomsten en werkgelegenheid mis en tegelijkertijd wordt er in Engeland niet meer belasting betaald. Maar het kan zijn dat je je als land prettiger voelt door het risico op belastingontwijking te beperken. Die moraliteit kan best wat waard zijn.'
Rulings
Volgens Baarsma zijn er meer landen die een gunstig belastingklimaat nastreven. 'Engeland doet inmiddels leuk mee. Nederland is nog wel vrij uniek met de rulings, de afspraken met de belastingdienst die vooraf zekerheid geven over fiscale verplichtingen. Meer landen kennen zo’n rulingpraktijk, maar in Nederland werkt het van oudsher effectief. Het Nederlandse fiscale klimaat steekt nog steeds gunstig af ten opzichte van de meeste andere landen, maar heeft met Engeland, Ierland en Luxemburg wel serieuze concurrenten.' Engeland wordt er inmiddels van beschuldigd Starbucks met aantrekkelijke afspraken naar Londen te hebben gelokt.
Peer review
Als directeur en onderzoeker van SEO - SEO doet economisch onderzoek in opdracht van overheden, private partijen en toezichthouders - houdt Baarsma zich behalve met belastingregimes bezig met een veelvoud aan onderwerpen; van logistiek tot gezondheidszorg, en van de financiële sector tot de postmarkt. 'Ik ben wat economie betreft een alleseter. Mijn rol is om met een economische bril kritisch te kijken naar de rolverdeling tussen markt en overheid, naar de werking van wetten en regels en dat op basis van feiten en niet met een moreel of politiek perspectief. Tot nu toe werd er naar bfi’s vaak gekeken op basis van moraliteiten: het is goed of het is slecht? Terwijl onze rol is om de feiten aan te reiken. SEO zit op het snijvlak van wetenschap en commercie, omdat wij geen subsidie ontvangen en tegelijk onafhankelijk onderzoek doen. We subsidiëren onze wetenschappelijke activiteiten uit ons resultaat. Wetenschap bij SEO werkt 2 kanten op. We vertalen wetenschappelijke kennis naar toegepast economisch onderzoek in rapporten en andere producten voor onze klanten. Daarnaast produceren we wetenschappelijke artikelen, vaak op basis van onze onderzoeken. Met dit boek voeden we de maatschappelijke discussie, maar we gaan nog verder met een wetenschappelijke paper. Bijvoorbeeld om onze methode om belastingontwijking te identificeren, te laten peer reviewen', aldus Baarsma.