Een airbag voor banken die zomaar kan ontploffen
Banken hebben met de uitgifte van Contingent Convertibles (CoCo’s) een nieuwe bron van kapitaal aangeboord die razend populair is onder beleggers. ‘CoCo’s lijken de weerbaarheid van banken te vergroten, maar ze brengen grote risico’s met zich mee voor het financiële systeem’, zegt UvA-onderzoeker Stephanie Chan (30) die er onderzoek naar deed.
Stephanie Chan voelt zich een beetje als een roepende in de woestijn. De Filipijnse, die promoveert aan de UvA bij professor Sweder van Wijnbergen, publiceerde in september 2014 met haar begeleider een uiterst kritisch stuk over banken. ‘Ik heb nog weinig reacties gekregen uit wetenschappelijke kring. Als banken, toezichthouders en andere onderzoekers van onze conclusies zijn geschrokken, dan houden ze dat voorlopig liever stil. Ons artikel is aan de andere kant gepresenteerd bij het IMF, en daar worden sommige van onze zorgen gedeeld.’
In de eerste van haar drie promotie-onderzoeken heeft Chan een kritische blik geworpen op een nieuwe vorm van bankkapitaal, de CoCo’s, of ‘Contingent Convertibles’. CoCo’s zijn obligaties die sinds de crisis op grote schaal door banken aan beleggers en elkaar worden verkocht. Het schuldpapier heeft als bijzonderheid dat er geen aflossingsplicht meer is als de bank in problemen raakt. Als het kapitaal van banken in slechte tijden onder bepaalde minimumgrenzen daalt, eist de toezichthouder dat de CoCo’s worden omgezet in aandelen van de bank, of dat ze eenvoudig worden afgeschreven - afhankelijk van het type CoCo. In het eerste geval worden de beleggers bezitter van bankaandelen, die wellicht op dat moment niet veel waard zijn. In het tweede geval zijn beleggers hun geld kwijt.
‘In theorie lijkt het een mooi instrument om de bankbuffers te versterken’, zegt Chan. ‘Bij uitgifte treedt bij de banken geen verwatering op van het aandelenvermogen, terwijl de CoCo’s ook voor dat ze zijn omgewisseld van de toezichthouder niettemin mogen meetellen als kapitaalbuffer. Beleggers krijgen op de CoCo’s een veel hogere rente dan op gewone bankobligaties, wat ze populair maakt.’
Negatief signaal
Toch zijn Chan en Van Wijnbergen bezorgd. ‘Op het moment dat de toezichthouder eist dat een CoCo van een bepaalde bank moet worden omgezet in aandelen, of dat deze moet worden afgeschreven, heb je de poppen aan het dansen. Spaarders van een bank zullen dit als een negatief signaal opvatten en massaal hun tegoeden opvragen. Niet alleen bij de getroffen bank, maar in veel gevallen ook bij andere banken. Dat leidt dan tot grote liquiditeitstekorten, koersdalingen en mogelijk een reeks van faillissementen.’
Inmiddels is voor zo’n €100 mrd aan coco’s uitgegeven, uitsluitend door Europese banken. Banken als Lloyds en HSBC lopen voorop. In Nederland is het voorlopig alleen nog de Rabobank die tot de uitgifte van het papier is overgegaan. De rente op een CoCo is in de meeste landen fiscaal aftrekbaar, sinds kort ook in Nederland.
In hun discussiestuk ‘Coco’s, Contagion and Systemic Risk’ waarschuwen Chan en Van Wijnbergen vooral voor de genoemde ‘signaalfunctie’ die veroorzaakt dat met de CoCo’s een bom onder het financiële systeem wordt gelegd. ‘Dat CoCo’s kunnen worden omgewisseld of worden afgeschreven, geeft de banken in eerste instantie wel lucht, maar depositohouders hebben niets aan die omwisseling. CoCo’s zijn per definitie al achtergesteld aan deposito’s, dus de omwisseling vormt voor de spaarders geen directe bijdrage zolang er geen vers kapitaal in de bank stroomt. Het enige wat de depositohouders bereikt, is het signaal dat het verkeerd gaat met de bank. Een bankrun kan het gevolg zijn.’
Systeemrisico
Volgens Chan beperkt de signaalfunctie zich niet alleen tot de spaarders van de getroffen bank. Als de CoCo’s moeten worden omgewisseld, betekent dat het rendement op de bezittingen van de bank onder druk staat. Andere banken met vergelijkbare bezittingen zouden vergelijkbare problemen kunnen hebben. Het noodsignaal dat bij een bepaalde bank de buffers in gevaarlijke zones zijn gekomen, kan voor spaarders in andere banken dan een teken zijn om ook hun geld op te te nemen. ‘Zo dragen de CoCo’s bij aan een nieuwe bron van systeemrisico’, zegt Chan.
De CoCo’s hebben volgens Chan nog een andere negatieve bijkomstigheid. CoCo’s zetten de zittende aandeelhouders aan tot het nemen van meer risico. Dit geldt in het bijzonder voor CoCo’s die worden afgeschreven als het slecht gaat. ‘Aandeelhouders profiteren ervan als een CoCo wordt afgeschreven, omdat het de aflossingsplicht van de banken vermindert. Aandeelhouders zullen in slechte tijden dus liever het moment afwachten dat er op een CoCo moet worden afgeschreven. Als ze er al toe bereid zijn, dan zullen ze de bank pas in een laat stadium met de uitgifte van nieuw aandelenkapitaal willen steunen’, zegt Chan. ‘Dat moment kan te laat komen, zeker als depositohouders door het negatieve signaal van de omwisseling van de CoCo’s al zijn vertrokken.’
Chan weet nog niet precies wat het onderwerp wordt van haar volgende onderzoek, maar zeker is dat het over financiële regulering gaat. Intussen houdt ze de emissies van en het verdere onderzoek over de CoCo’s in de gaten. ‘Ons discussiestuk is een van de weinige die kritische vragen stelt over de CoCo’s. Voorlopig overheerst bij banken, beleggers en toezichthouders het positieve gevoel over CoCo’s.’ Desondanks houdt Chan hoop dat toezichthouders spoedig tot inkeer zullen komen en een halt toeroepen aan de uitgifte van Coco’s in hun huidige vorm.