Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

Het Adolescentenpanel Democratische Kernwaarden en Schoolloopbanen (ADKS) bracht het huidig onderzoek naar de ontwikkeling van democratische kernwaarden onder jongeren in Nederland samen in een literatuurstudie. Het onderzoek werd door de UvA uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken.

Zorgen over politieke betrokkenheid onder jongeren

Zorgen over democratische en rechtsstatelijke waarden onder jongeren komen regelmatig bovendrijven in het politieke en maatschappelijke debat. De onderwijsinspectie constateert al jaren tekortkomingen in de burgerschapsvorming op Nederlandse scholen, en zowel de Tweede Kamer als het kabinet spreken zorgen uit over de mate waarin jongeren nog gehecht zijn aan deze kernwaarden. Ook in wetenschappelijke literatuur zijn er zorgen over de mate waarin burgers democratische kernwaarden onderschrijven. Denk daarbij aan gelijke rechten, het accepteren van verschillende zienswijzen en steun voor de rechtsstaat.

Onderzoek naar democratische kernwaarden

De zorgen over deze democratische en rechtstatelijke waarden bij Nederlandse jongeren waren voor het Ministerie van Binnenlandse Zaken aanleiding om het huidige onderzoek naar democratische kernwaarden in kaart te brengen.

“Wat vertelt het wetenschappelijke onderzoek ons over de mate waarin jongeren democratische kernwaarden steunen?”

Het ADKS, een interdisciplinair onderzoeksproject van de UvA waarin onderwijskundigen, politiek wetenschappers en sociologen samenwerken, voerde de studie uit. De studie dient als naslagwerk voor beleidsmakers en als uitgangspunt voor toekomstig onderzoek.

Drie thema’s nader belicht

In de studie onderzochten UvA-wetenschappers drie thema’s:

  1. Steun voor democratische en rechtsstatelijke waarden bij jongeren
  2. Politieke socialisatie van jongeren
  3. Ongelijkheid onder jongeren in democratisch burgerschap

Uit de studie blijkt dat het met de steun voor de democratie onder jongeren wel snor zit, maar over de steun voor de verschillende kernwaarden blijkt relatief weinig bekend.

Politieke socialisatie van jongeren

Het belangrijkste deel van de politieke socialisatie van jongeren vindt tussen het 13e en 18e levensjaar plaats, daarna worden politieke overtuigingen stabieler en is het gedrag minder eenvoudig te beïnvloeden. In de directe omgeving van de jongeren blijken vooral de ouders, het schoolcurriculum en de sfeer in de klas bepalend. Verenigingen lijken minder invloed te hebben. Vrienden daarentegen hebben later in de adolescentie wel invloed. Al is het nog wel onduidelijk of jongeren vrienden uitkiezen met dezelfde politieke overtuigingen of dat vrienden daadwerkelijk invloed hebben op elkaars politieke standpunten.

Ongelijke hechting

Het onderzoek bracht ook in kaart in welke mate jongeren politieke waarden meekrijgen. Natuurlijk is niet iedereen geïnteresseerd in politiek, toch er is ook sprake van ongelijkheid in de kennis die jongeren over democratische kernwaarden kunnen hebben door een minder gunstige sociaaleconomische uitgangspositie.

Daarnaast hebben jongens en meisjes aandacht voor verschillende politieke onderwerpen, en bepaalt de sociaaleconomische situatie van het gezin mede de burgerschapskennis en de mate waarin jongeren vertrouwen hebben in rechtsgelijkheid. Jongeren met een migratieachtergrond hebben over het algemeen minder politieke kennis, interesse en vertrouwen. Deze groep heeft daarentegen meer maatschappelijke interesse en een goed oog voor verschillen en ongelijkheid.

Slot

Het rapport laat zien dat onderzoek naar democratische kernwaarden bij jongeren nog beperkt is. Er is weinig bekend over verticale democratische waarden: de opvattingen over de verhouding tussen jongere en rechtsstaat. Langetermijn studies zijn schaars en er is meer inzicht nodig in de relatie tussen structurele en culturele ongelijkheden in de mate waarin jongeren democratische waarden aanhangen en de voortgang van jongeren gedurende de schoolloopbaan. Het ADKS doet hier daarom onderzoek naar.

Over het ADKS

Het Adolescentenpanel Democratische Kernwaarden en Schoolloopbanen (ADKS) is opgezet door het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, ProDemos: Huis voor democratie en rechtsstaat, en de Universiteit van Amsterdam, in samenwerking met het Sociaal en Cultureel Planbureau. Samen met beleidsmakers, internationale wetenschappers en politici doen zij onderzoek naar de  ontwikkeling van democratische waarden van jongeren. De Universiteit van Amsterdam neemt daarin het grootste deel van de uitvoering van het onderzoek voor het haar rekening, met Maria Kranendonk, Laura Mulder, Paula Thijs, Frank Wanders, Geert ten Dam, Tom van der Meer en Herman van de Werfhorst. De literatuurstudie naar democratische kernwaarden is een van de eerste publicaties van dit panel. Neem voor verdere informatie contact op met Frank Wanders.

Lees het volledige rapport hier.