Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

De aarde warmt op door stijgende kooldioxide-concentraties in de atmosfeer. Onderzoekers van de UvA en het NIOO ontdekten dat deze toename in kooldioxide de overlast kan verminderen van de giftige blauwalg.

De aarde warmt op door stijgende kooldioxide-concentraties in de atmosfeer. Onderzoekers van de Universiteit van Amsterdam (UvA) en het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO) ontdekten dat deze toename in kooldioxide de overlast kan verminderen van de giftige blauwalg, een bacterie die 's zomers veel voorkomt in Nederlands zwemwater. Bij hogere temperaturen groeit blauwalg beter, maar door stijgende kooldioxide-concentraties verdringt de niet-giftige variant van blauwalg zijn schadelijke broertje. Het onderzoek werd uitgevoerd door UvA-onderzoekers prof. dr. Jef Huisman, dr. Jolanda Verspagen en dr. Dedmer van de Waal en NIOO-onderzoeker prof. dr. Ellen van Donk, en is gefinancierd door NWO.

De onderzoekers komen met goed en slecht nieuws. Het slechte nieuws is dat bij hoge temperaturen blauwalgen inderdaad beter groeien dan andere algensoorten. Maar het goede nieuws is dat door de stijgende concentratie van CO2 de giftige blauwalgen door niet-giftige blauwalgen worden verdrongen. Dit onderzoek wordt in september gepubliceerd in het ISME Journal en tevens besproken in News & Views van het tijdschrift Nature Climate Change.

Giftige blauwalgen kunnen maag- en darmklachten, misselijkheid, diarree, hoofdpijn, huidirritatie en geïrriteerde ogen veroorzaken, en bij hogere concentraties ook ernstige schade aan de lever en het zenuwstelsel.

Temperatuurstijging

Tijdens de zomer van 2003 voerden de onderzoekers een veldexperiment uit in het Nieuwe Meer (Amsterdam) om blauwalgen te bestrijden. Het experiment mislukte: de blauwalgen bleken beter te groeien dan verwacht. Mogelijk kwam dit door de extreme hittegolf van die zomer.

Om dit te begrijpen, ontwikkelden de onderzoekers een model waarin algengroei is gekoppeld aan het klimaat. Het model laat zien dat bij hoge temperaturen blauwalgen sneller gaan groeien dan andere algensoorten. Daarnaast maken hoge temperaturen het water stabieler waardoor het water minder goed mengt. Blauwalgen hebben kleine gasblaasjes waarmee ze in stabiel water naar de oppervlakte drijven waar veel licht is. Hierdoor kunnen ze nog beter groeien.

Het voorspellende model en de explosieve blauwalgengroei in 2003 sluiten naadloos op elkaar aan. Daarom dachten de onderzoekers in eerste instantie dat er met klimaatverandering in de toekomst meer overlast van blauwalgen zal ontstaan, met name tijdens warm weer. Maar er speelt meer.

Stijgende kooldioxideconcentraties

Door toedoen van de mens neemt de kooldioxide-concentratie in de atmosfeer sterk toe. Blauwalgen hebben kooldioxide nodig voor fotosynthese en kunnen dus profiteren van hogere kooldioxide-concentraties. Maar profiteren alle blauwalgen evenveel van de kooldioxide-toename? Om die vraag te beantwoorden, ontwikkelden de onderzoekers een model dat de concurrentiestrijd tussen giftige en niet-giftige blauwalgen voorspelt.

Wat blijkt: de gifstof bevordert de kooldioxide-opname voor de fotosynthese. Daardoor groeien giftige blauwalgen goed bij lage kooldioxide-concentraties, terwijl niet-giftige blauwalgen profiteren van hoge kooldioxide-concentraties. Dit werd bevestigd door concurrentie-experimenten met verschillende giftige en niet-giftige blauwalgen in het laboratorium. Bij lage kooldioxide-concentraties wonnen zoals verwacht de giftige blauwalgen en bij hoge kooldioxide-concentraties overheersten de niet-giftige blauwalgen.

Het lijkt dus een geluk bij een ongeluk: de opwarming van de aarde stimuleert weliswaar blauwalgengroei, maar door stijgende kooldioxide-concentraties zullen de blauwalgen zelf minder giftig worden. Verder onderzoek moet uitwijzen of dit laboratoriumonderzoek ook kan worden vertaald naar de veldsituatie.

Het onderzoek werd gefinancierd door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).