Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!

Tropische bergen hebben een uitzonderlijk hoge biodiversiteit. Zo ook op de berg Gunung Kinabalu in Sabah, Maleisisch Borneo. Tijdens een expeditie, georganiseerd door Naturalis Biodiversity Center en Sabah Parks, onderzochten experts, onder wie Katja Peijnenburg (UvA, Naturalis), daar de fauna, flora en fungi. Ze ontdekten dat de meeste unieke soorten die in het gebied voorkomen evolutionair gezien ‘jonger’ zijn dan de berg zelf, en dat sommige zijn ontstaan uit aangewaaide voorouders, andere uit lokale voorouders. Dit is online gepubliceerd op 12 augustus in Nature.

Gunung Kinabalu, Sabah, Maleisisch Borneo
Gunung Kinabalu, Sabah, Maleisisch Borneo. Fotograaf: J. Kong. Bron: Naturalis

Op tropische bergen komen buitengewoon veel soorten voor. Dit komt doordat de temperatuur en daarmee het milieu snel verandert naarmate de hoogte toeneemt. Hierdoor leven er op de top van bergen vaak soorten die alleen daar voorkomen. Die worden ook wel endemen genoemd. De berg Gunung Kinabalu in Sabah, Maleisich Borneo is daar een voorbeeld van. De 4.095 m hoge berg staat op de werelderfgoedlijst van UNESCO en herbergt honderden unieke soorten. Naturalis-onderzoekers Vincent Merckx en Menno Schilthuizen en nog 45 andere experts verzamelden tientallen van zulke endemen in 2012 tijdens een Nederlands-Maleisische wetenschappelijke expeditie op Gunung Kinabalu. Aan de hand van DNA werd vervolgens bepaald van welke soorten die endemen afstammen. De onderzoekers laten zien dat de meeste soorten die op de berg voorkomen jonger zijn dan de berg zelf. Ook tonen ze aan dat de endemische biodiversiteit bestaat uit twee groepen. Een deel van de unieke soorten zijn immigranten uit ver afgelegen gebieden zoals de Himalaya of China, die al aangepast zijn aan de koelere leefomgeving. De andere endemische soorten stammen af van de lokale soorten die voorkomen aan de voet van de berg en die zich gaandeweg aan de koudere omstandigheden hebben aangepast.

De onderzoekers hebben in twee weken op 37 locaties op en rond de Kinabalu tienduizenden planten, dieren en paddenstoelen verzameld, waaronder varens, mossen, orchideeën, slakken, wormen, insecten, spinnen en kikkers. De resultaten van dit onderzoek laten zien dat de berg een broedplaats is van evolutie. “Er werd wel gedacht dat tropische bergen ook plekken zijn waar heel oude soorten overleven, maar ons onderzoek laat zien dat het vooral om jonge soorten gaat,” zegt Schilthuizen. Nieuwe soorten ontstaan op de top van de berg, maar stammen vaak af van soorten die al in dergelijke omstandigheden leefden. “Dit  is belangrijk voor de bescherming van de endemische soorten. Je kunt immers zien in hoeverre soorten in staat zijn om met klimaatverandering mee te evolueren, en daardoor dus voorspellingen doen voor de toekomst.”

Publicatiegegevens:

Vincent S. F. T. Merckx, Kasper P. Hendriks, Kevin K. Beentjes, Constantijn B. Mennes, Leontine E. Becking, Katja T. C. A. Peijnenburg, Aqilah Afendy, Nivaarani Arumugam, Hugo de Boer, Alim Biun, Matsain M. Buang, Ping-Ping Chen, Arthur Y. C. Chung, Rory Dow, Frida A. A. Feijen, Hans Feijen, Cobi Feijen-van Soest, József Geml, René Geurts, Barbara Gravendeel, Peter Hovenkamp, Paul Imbun, Isa Ipor, Steven B. Janssens, Merlijn Jocqué et al: ‘Evolution of endemism on a young tropical mountain’, in Nature (12 August 2015). Doi:10.1038/nature14949.

Meer informatie website Naturalis