Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Switch to English

Kinderen verwerven woorden die een hoeveelheid aanduiden, zoals 'sommige', 'geen' of 'alle' in verschillende talen op dezelfde manier. Dat blijkt uit onderzoek dat een internationaal team taalwetenschappers, met onder meer Margreet van Koert van de UvA, in tientallen landen uitvoerde. Ze beschrijven hun resultaten in vakblad PNAS.

Enkel voor Persvoorlichting
'Children learn words of quantity like English "some", "most, and "all" in the same order across different languages'. Fotograaf: Kazuko Yatsushiro

Dat kinderen hoofdtelwoorden doorgaans op volgorde van hoeveelheid aanleren - 'een', 'twee', 'drie' enzovoorts, was bekend. Nu blijkt ook het aanleren van andere hoeveelheidswoorden via een vaste volgorde te gaan. En die volgorde is universeel, ondanks grote structuurverschillen tussen bijvoorbeeld het Nederlands en het Japans. Van Koert: 'Ons onderzoek toont aan dat kinderen wereldwijd bepaalde aspecten van taal op eenzelfde manier verwerven.'

Appels in dozen

Voor het onderzoek gingen Van Koert en haar buitenlandse collega's rond op basisscholen en universiteiten om in totaal 768 vijfjarige kinderen en 536 volwassenen te testen. De proefpersonen kregen verschillende plaatjes te zien van vijf dozen en vijf objecten, bijvoorbeeld appels. Soms lagen alle appels in de dozen, op andere afbeeldingen slechts een deel van de appels en op weer andere plaatjes lagen alle appels naast de dozen. Bij de afbeelding klonk ook een zin. Bijvoorbeeld: 'Alle appels liggen in de dozen.' of 'Sommige appels liggen in de dozen.' Aan de proefpersonen de opdracht te bepalen of de zin klopte bij de afbeelding.

'Alle' bleek het eerst verworven, gevolgd door 'geen'. Pas later beheersen kinderen 'sommige' en 'de meeste' en ten slotte verwerven ze 'sommige ... niet'. Van Koert legt uit dat alle hoeveelheidswoorden - kwantoren genoemd - vrij complex zijn. 'In tegenstelling tot telwoorden, zijn kwantoren contextafhankelijk. Bij 'twee mensen' verwijs je in elke context naar een set van twee mensen. Bij 'alle mensen' hangt het van de context af of die set bijvoorbeeld honderd mensen beslaat of maar vijf.'

Autisme

'Sommige' en 'de meeste' zijn nog complexer, omdat ze niet alleen een logische, maar ook een geïmpliceerde betekenis hebben. Van Koert: 'Stel je een plaatje voor waarin alle appels in dozen liggen. Puur op basis van de logica is de zin 'Sommige appels liggen in de dozen' daarbij niet fout. Sommige appels liggen immers in de dozen. Alleen gebruiken wij als volwassenen in dit geval 'Alle appels liggen in de dozen' omdat 'alle' een sterkere term is dan ‘sommige’ en de spreker doorgaans zo veel mogelijk informatie wil overbrengen aan de toehoorder. Je moet je in de spreker verplaatsen om aan te voelen dat 'sommige' impliceert dat het niet om alle appels gaat, omdat de spreker anders wel voor 'alle' had gekozen.'  

Het universele karakter van het aanleren van kwantoren biedt perspectief bij het ontwikkelen van tests om ontwikkelingsstoornissen op te sporen in elke taal. Kinderen met autisme kunnen bijvoorbeeld moeite hebben met het leren van de betekenis van 'sommige', omdat het voor hen ingewikkelder is zich in de spreker te verplaatsen.

Napoleon Katsos, et al: ‘Cross-linguistic patterns in the acquisition of quantifiers’, in: PNAS
DOI: 10.1073/pnas.1601341113