Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Switch to English

Structuur in taal ontstaat door het van generatie op generatie doorgeven van taal. Dit geldt ook voor de klankstructuur van taal volgens Tessa Verhoef, onderzoeker aan de Universiteit van Amsterdam. Het is voor het eerst dat het ontstaan van structuur in spraakgeluiden werd onderzocht door middel van continue signalen in een lab met proefpersonen.

Klankstructuur

Taal wordt van generatie op generatie doorgegeven. Elke generatie verandert onbewust taal een beetje. ‘De taal past zich aan aan wat onze hersenen makkelijk vinden om te leren. Wat wij niet kunnen onthouden, zullen we ook niet gebruiken en reproduceren. Doordat mensen onbewust fouten maken en lastige structuren of combinaties van geluiden weglaten, komt er regelmaat in een taal’, aldus Verhoef.

‘Doorfluistertje’

Gesproken talen kennen al veel regelmaat. Om het ontstaan van structuur in taal te kunnen onderzoeken, gebruikte Verhoef een hele nieuwe taal die niet wordt gesproken maar wordt gefloten. Het type experiment dat ze gebruikte voor dit onderzoek is te vergelijken met het spel ‘doorfluistertje’. Bij dit spel wordt een bericht van persoon tot persoon doorgefluisterd totdat het de hele kring rond is geweest. De laatste persoon zegt vervolgens hardop wat er werd doorgefluisterd, het bericht is dan vaak sterk veranderd. Dit proces demonstreert in het klein wat er gebeurt als talen herhaaldelijk worden geleerd en doorgegeven van generatie op generatie.

In de experimenten werden kleinschalige kunstmatige talen doorgegeven waarbij woorden door proefpersonen werden gefloten met een trekfluit. De proefpersonen leerden binnen een uur deze kunstmatige fluittaal en moesten die vervolgens reproduceren. Deze reproducties werden vervolgens gebruikt in de training van de volgende proefpersoon. Verhoef: ‘In het begin was er totaal geen structuur in de vreemde taal te ontdekken. Maar nadat hij een paar keer was ‘doorgefluisterd’ aan nieuwe proefpersonen, begon de taal te veranderen: hij werd steeds regelmatiger. De chaos aan klanken uit de oorspronkelijke taal werd teruggebracht tot een set van basiselementen die systematisch werden hergebruikt en gecombineerd. Met andere woorden: de kunstmatige fluittaal begon structuur te krijgen, zonder dat de sprekers van de taal zich daar bewust van waren’.

De manier waarop structuur ontstaat in de kunstmatige talen in de experimenten van Verhoef, komt overeen met theorieën in de fonologie die gebaseerd zijn op principes van efficiënt coderen.

Promotiedetails

Mw. T. Verhoef: Efficient Coding in Speech Sounds: Cultural Evolution and the Emergence of Structure in Artificial Languages. Promotoren zijn prof. dr. P.P.G. Boersma en prof. dr. S.M. Kirby. Copromotor is prof. dr. B.G. de Boer.

Tijd en locatie

De promotieplechtigheid vindt plaats op vrijdag 27 september om 12.00 uur.
Locatie: Agnietenkapel, Oudezijds Voorburgwal 231, Amsterdam.