Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Switch to English

Aandacht is geen voorwaarde voor bewuste informatieverwerking in hersenen, suggereert Annelinde Vandenbroucke. Voorwerpen waar we geen aandacht voor hebben tijdens het kijken, worden opgeslagen in het geheugen en wellicht zelfs bewust verwerkt. Deze zogenoemde ongeattendeerde voorwerpen blijken kwalitatief op eenzelfde manier verwerkt te worden als voorwerpen waar wel aandacht voor was. Vandenbroucke promoveert op woensdag 30 oktober aan de Universiteit van Amsterdam (UvA).

Eye-Flickr-CreativeCommons-AtillaAcs

Waar komt onze rijke visuele ervaring vandaan? Uit eerder onderzoek bleek dat als je opeens niets meer ziet (door bijvoorbeeld je ogen te sluiten), je maar heel weinig kunt vertellen over de visuele wereld om je heen. Worden alle ongeattendeerde aspecten van onze omgeving onbewust verwerkt of is er toch bewuste verwerking buiten onze aandacht mogelijk? Deze vragen staan centraal in Vandenbroucke’s onderzoek. 

Kwalitatieve verwerking

Met behulp van neuroimaging-methoden onderzocht Vandenbroucke de hersenverwerking van ongeattendeerde en daardoor onbenoemde voorwerpen. Als proefpersonen in hoge mate afgeleid worden door een primaire visuele gedragstaak, kunnen zij vaak niets zeggen over secundaire voorwerpen die ook tijdens de taak getoond worden. Vandenbroucke liet proefpersonen een dergelijke taak uitvoeren en mat de hersenactiviteit die gepaard ging met de onbenoemde voorwerpen. Ze vond dat wanneer proefpersonen afgeleid werden - en daardoor het secundaire voorwerp niet konden benoemen - de verwerking van het voorwerp vergelijkbaar was met wanneer zij wél iets over dit voorwerp konden zeggen. Deze bevinding wijst op een kwalitatieve hersenverwerking van ongeattendeerde voorwerpen. 

Stadia van bewustzijn

Vandenbroucke onderzocht ook de perceptuele kwaliteiten (zoals de waarneming van contrast, kleur en diepte) van ongeattendeerde voorwerpen door gebruik te maken van het change detection-paradigma. De resultaten hiervan pleiten voor het onderscheiden van verschillende stadia van bewustzijn in onze visuele geheugenopslag. Ook suggereren ze – net als de resultaten van het neuroimaging-onderzoek – dat aandacht niet nodig is om informatie op te slaan en de kwaliteit van ongeattendeerde informatie hetzelfde is als die van geattendeerde informatie.  

Implicaties voor de definitie van bewustzijn 

Met haar onderzoek laat Vandenbroucke zien dat de starre definitie van bewustzijn wellicht moet worden opgerekt. ‘Over de juiste definitie van bewustzijn zal echter nog lang gediscussieerd worden’, aldus Vandenbroucke. ‘In ieder geval kunnen we uit mijn onderzoeksresultaten concluderen dat onze verwerking van ongeattendeerde voorwerpen kwalitatief is, en niet enkel gebaseerd op denkbeeldige invulling in onze hersenen.’   

Promotiedetails 

Mw. A.R.E. Vandenbroucke: The Quality of Perception without Attention. Promotor is prof. dr. V.A.F. Lamme. Copromotoren zijn dr. J.J. Fahrenfort en dr. I.G. Sligte. 

Tijd en locatie 

De promotieplechtigheid vindt plaats op woensdag 30 oktober om 12.00 uur.
Locatie: Agnietenkapel, Oudezijds Voorburgwal 231, Amsterdam.