Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Switch to English

De vorming van een ster gaat met horten en stoten. Nieuwe waarnemingen van sterren in wording tonen aan dat het vormingsproces niet geleidelijk gaat, maar in golven. Dat blijkt uit onderzoek van Lucas Ellerbroek. Hij promoveerde vrijdag 14 maart aan de Universiteit van Amsterdam.

Baby star
ESO/L. Calçada

Voor zijn onderzoek naar het ontstaan van sterren vergeleek Ellerbroek de structuur van de jet (straalstroom) en het historisch gedrag van de jonge ster met elkaar. Tot nog toe kon wel het proces van stervorming in kaart worden gebracht (wolk - schijf - jet - ster), maar niet het verloop van het proces op langere termijn. Dit komt omdat dit proces duizenden tot miljoenen jaren duurt waardoor het voor wetenschappers onmogelijk is om direct te kunnen meten.

Video over promotieonderzoek

Groeispurten ster

Ellerbroek keek voor zijn onderzoek naar jets van jonge, vormende, zware sterren (meer dan 2x de massa van de zon). Hij vroeg zich af of deze jets het resultaat zijn van groeispurten van de ster. Ellerbroek richtte zich specifiek op jets omdat deze, als een soort ‘fossielen’, informatie bevatten van duizenden jaren geleden.

De promovendus bekeek de structuur van jets als de jaarringen van een boom. Bij één ster vond hij een cyclus van 16 jaar. Elke 16 jaar werd de ster minder helder, waarna een wolk materiaal in de jet werd uitgestoten. Dit noemt hij een 'groeispurt' van de ster: er valt meer materiaal op de ster en een gedeelte wordt ook weer uitgespuwd.

‘Het blijkt dat stervorming geen continu proces is, maar met horten en stoten gaat. De vorming van straalstromen is blijkbaar essentieel voor het vormingsproces, en daarmee ook op de vorming van planetenstelsels als het onze,’ aldus Ellerbroek.

Voor zijn onderzoek maakte Ellerbroek gebruik van X-shooter, een deels in Nederland gebouwde spectrograaf op de Very Large Telescope in de Atacamawoestijn in Chili.

Jets

Een ster groeit uit een (geboorte)wolk die instort onder zijn eigen zwaartekracht en een platte draaischijf vormt. In het midden van deze schijf groeit de jonge ster door materiaal uit de schijf aan te trekken. Ongeveer een tiende van het materiaal wordt (met de hulp van magneetvelden) in gasvorm uitgestoten in snel ronddraaiende straalstromen, die in beide richtingen haaks op de schijf staan. Deze jets voeren een deel van de draaiing (impulsmoment) van de geboortewolk af. Als dit niet zou gebeuren, dan zou de vormende ster te snel gaan ronddraaien en uit elkaar vliegen. Het gas in jets beweegt met supersonische snelheden (enkele honderden kilometers per seconde).

Promotiedetails

Dhr. L.E. Ellerbroek: Star Formation History Written in Spectra. Promotor is prof. dr. L. Kaper.