Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Switch to English

De NSB-leiding was nauwelijks in staat om haar weerkorpsen – extreemrechtse knokploegen – te beheersen. De politieke stroming leed daarom vooral in Amsterdam sterk onder de gezagloosheid van de aanhang. Dat blijkt uit promotieonderzoek van Gertjan Broek. Hij promoveert op 2 oktober aan de Universiteit van Amsterdam.

Homepagebeeld-Parket van de procureur-generaal,
Noord-Hollands Archief, Parket van de procureur-generaal te Amsterdam 1930-1939

Broek bekeek voor zijn onderzoek de korpsen die vanuit extreemrechtse achtergrond tussen 1923 en 1942 in Amsterdam opereerden.

‘Tot nog toe is er binnen de Nederlandse geschiedschrijving weinig aandacht besteed aan weerkorpsen. Uit mijn onderzoek komt echter duidelijk naar voren dat de Amsterdamse weerkorpsleden er een eer in stelden het politieke debat te smoren in geweld. De draagwijdte van het radicalisme en de antiburgerlijke gezindheid onder deze fascisten van eigen bodem is duidelijk onderschat. Deze onderschatting leidde ten onrechte tot het idee dat hun geweld van weinig betekenis is geweest,’ aldus Broek.

Gezagloos

Politieke organisaties, zoals de NSB, lukte het niet hun weerkorpsen (bij de NSB Weerbaarheidsafdeling (WA) genaamd) effectief te controleren. Hoewel er onderlinge verschillen zijn, worstelden alle Amsterdamse fascistengroepen met insubordinatie onder de militante activisten. De Amsterdamse tak van de WA ging met grote regelmaat de instructies rond zelfverdediging te buiten. Zonder zich veel van de partijleiding aan te trekken zochten zij de confrontatie met tegenstanders, variërend van communisten tot rivaliserende fascisten. Het was Anton Musserts NSB die hier het meest onder leed.

‘De gezagloosheid van de WA was voor de NSB funest. Het gezag dat de partij van Anton Mussert over heel Nederland wenste uit te oefenen, bleek ze niet eens in de eigen beweging te kunnen handhaven. Het bracht de NSB ontzettend veel schade toe,’ aldus Broek. Volgens hem droeg dit onder meer bij aan het zware verlies van de NSB bij de verkiezingen van 1937. Pogingen tot herstel van het gezag van het Hoofdkwartier waren op de langere termijn succesvol, maar de ontstane schade was blijvend.    

Uiteindelijk kwam er een einde aan de Amsterdamse extreemrechtse knokploegencultuur toen de Duitse bezetter vanaf 1941 de manschappen gingen werven voor de dienst in de Duitse strijdkrachten, in het bijzonder de Waffen-SS. De weerkorpsleden waren geschikt voor deze overstap door hun drang tot vechten, de ervaring met geweld en de bereidheid tot dragen van wapens.

Promotiedetails

Dhr. G.J.A. Broek: Weerkorpsen. Extreemrechtse strijdgroepen in Amsterdam, 1923-1942. Promotor: prof. dr. P. Romijn.

Tijd en locatie

De promotieplechtigheid vindt plaats op donderdag 2 oktober om 10.00 uur.
Locatie: Agnietenkapel, Oudezijds Voorburgwal 229-231, Amsterdam.