For best experience please turn on javascript and use a modern browser!
Bachelor Sociale geografie en Planologie

Zef Hemel: 'Macht en onmacht in de planologie'

Zef Hemel hoogleraar planologie

Zef Hemel is hoogleraar Planologie aan de UvA met een fascinatie voor ontwikkelingen in steden. In dit artikel vertelt Zef over zijn onderwijs en waarom er de komende decennia een enorme behoefte zal zijn aan maatschappelijk gedreven planologen.

Zef Hemel
Zef Hemel

Met een brede interesse en een gevoel voor landschap, steden, economie, bestuur, verkeer, geschiedenis, toerisme, techniek, esthetiek en klimaat kun je aan het studeren van sociale geografie veel plezier beleven. Je leert dan goed kijken en allerlei ruimtelijke verschijnselen verklaren. Is dat je niet genoeg, en wil je de samenleving beter maken, dan kies je voor planologie. De discipline is nog niet zo oud, maar heeft wel een roemrucht verleden, zeker in Amsterdam. De snelle urbanisatie op het eind van de negentiende eeuw vormt haar oorsprong. In het midden van de twintigste eeuw beleefde ze haar hoogtijdagen. Iedereen dacht destijds dat met ruimtelijke planning stad en land harmonisch geordend konden worden. Dat bleek minder eenvoudig.

Processen van betrokkenheid

Regionale planning is complex en vraagt om ingewikkelde processturing waarin doorgaans vele partijen zijn betrokken. Planologen zijn activistisch, maar weten ook goed geduld te oefenen, ze hebben iets anarchistisch en utopisch, maar ze begrijpen ook dat de maatschappij veranderen moeizaam gaat. Ze geloven in een betere wereld, voelen zich betrokken, zijn begaan met het lot van gewone mensen in achtergestelde posities. Macht en tegenmacht ontketenen in steden, processen van betrokkenheid organiseren waardoor gewone mensen hun recht op een plaats onder de zon kunnen claimen, het vergt inzicht van ze in hoe maatschappelijke processen verlopen. Volledige beheersing van het planologische repertoire duurt jaren. Best wel frustrerend. Vaak ook is de planoloog in overheidsdienst. Pas na een lange carrière is de gerijpte planner in staat het vakgebied volledig te doorgronden.

De introductie

Voor een introductie in de studie geef ik ‘Inleiding in de planologie’. Je leert dan over de geschiedenis van steden, hun snelle groei, de veelal lastige problemen waarmee hun bewoners worstelden. Hoe losten ze die op? Wat gebeurde er in Londen en in Parijs? Wie waren helden? En hoe leerden steden van elkaar? Allengs wordt duidelijk hoe lastig en ingewikkeld het is om stad en land goed te besturen. Elke tijd vraagt ook weer om andere benaderingen. Uiteindelijk leer je de beginselen van strategische planning en besef je hoe politiek en communicatief planning werkelijk is.

Studenten tijdens werkcollege Cities in Transition
Studenten tijdens het werkcollege ' Cities in Transition' Foto: Zef Hemel

Proeven aan de toekomst

In het tweede jaar geef ik een meer theoretisch vak over mondiale verstedelijking: Cities in Transition. Je leert over globalisering, hoe verschillende denkers hierover speculeren en wat die globalisering met steden doet. Je verdiept je in steden als Moskou, Istanbul, Seoul en Toronto en bespreekt in werkcolleges de maatschappelijke veranderingsprocessen en hoe men er in die steden bestuurlijk op reageert. Je proeft als het ware de toekomst - iets waar planologie óók over gaat.

Een leuk onderdeel

Eveneens in het tweede jaar van je studie kun je bij mij een atelier gebiedsontwikkeling doorlopen. In teams werk je aan het oplossen van vraagstukken in een van de buitengebieden van Amsterdam. Je moet de stad in en met een reeks van mensen overleggen, ze interviewen, soms moet je zelfs met ze onderhandelen. Je leert hoe leuk het is om vanuit verschillende invalshoeken het vraagstuk in kwestie te benaderen. Je leert ook omgaan met machtsverschillen. Je ontdekt dat planologie vooral sociale en communicatieve vaardigheden vereist. De meeste studenten vinden dit onderdeel het leukst.

Wereldwijde urbanisatie

Besef dat juist de komende decennia er een enorme behoefte zal zijn aan maatschappelijk gedreven planologen. Immers, de wereldwijde urbanisatie verloopt razendsnel. Overal trekken de mensen naar steden. Er ontstaan megasteden. Klimaatverandering vraagt om ingrijpen. Overheden staan onder grote druk. Planologen die steden begrijpen en die weten hoe beleidsprocessen verlopen kunnen buitengewoon nuttig werk verrichten. Meer nog dan aan bouwen en ontwerpen is er behoefte aan mensen die plannen maken. Niet in de zin van kaarten en nota’s, maar van succesvolle maatschappelijke processen organiseren die mensen vooruit helpen in hun bestaan. Planologie bedrijven is vaak frustrerend, maar wie er goed in is wordt achteraf dik beloond.