Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!

Basischemie

Voor wie zijn chemische basiskennis wil opfrissen, of voor wie nooit enig onderwijs op dit gebied genoten heeft, bieden wij deze speciale basiscursus aan. De cursus is samengesteld uit onderdelen van de opleiding Conservering en Restauratie aan de Universiteit van Amsterdam.

Inhoud

Veel restauratoren zijn bewust of onbewust dagelijks bezig met chemie, toch zal voor sommigen de kennis over de achterliggende principes enigszins zijn weggezakt. Ook voor bijvoorbeeld kunsthistorici en curatoren kan enige kennis van chemie van belang zijn, omdat de chemische eigenschappen van materialen samenhangen met de wijze waarop ze bewerkt kunnen worden en verouderen. Voor wie zijn chemische basiskennis wil opfrissen, of voor wie nooit enig onderwijs op dit gebied genoten heeft, bieden wij een speciale basiscursus aan. De cursus is samengesteld uit onderdelen van de modules Chemie uit het minor- en masterprogramma van de opleiding Conservering en Restauratie aan de Universiteit van Amsterdam.

Deze cursus heeft het karakter van theorie-overdracht. Er zijn daarom geen praktijkopdrachten of practica. De cursus zal worden gegeven in het Nederlands, het cursusmateriaal en de literatuur is in het Engels. Als leidraad voor deze cursus zal dienen: Atkins, Peter William, and Jones, Loretta and Laverman. Chemical Principles: the Quest for Insight. 5th ed. New York, NY: W.H. Freeman, 2009 (of een latere editie). Na iedere bijeenkomst zal worden aangegeven welke literatuur kan worden doorgenomen. Tijdens de volgende bijeenkomst zal de docent ingaan op eventuele vragen.

Let op: deze cursus is bedoeld voor mensen die weinig tot geen kennis van chemie bezitten. Als vervolg op deze cursus en voor meer gevorderde cursisten hopen wij in het najaar van 2020 ‘Chemie  voor restauratoren’ te kunnen aanbieden en in het voorjaar van 2021 een cursus ‘Analytische technieken voor materiaal-technisch onderzoek’.

Docent

René Peschar (1956) studeerde scheikunde en is gepromoveerd op het gebied van kristallografie en röntgendiffractie, beiden aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Na een aantal jaren gewerkt te hebben als universitair docent en uiteindelijk groepsleider op dit gebied aan de UvA Faculteit der Exacte Wetenschappen trad hij in 2012 als universitair docent toe tot de afdeling Conservering en Restauratie van Cultureel Erfgoed (Faculteit der Geesteswetenschappen, UvA).

René Peschar heeft een brede onderzoeksinteresse, en met name in processen die eigenschappen van materialen wijzigen. Hij is coauteur van meer dan 80 wetenschappelijke ‘peer-reviewed’ artikelen.

Sinds de start van de opleiding Conservering en Restauratie in 2005 geeft hij lessen chemie aan studenten van het UvA minorprogramma Conservering en Restauratie, en sinds 2012 ook aan studenten van de UvA Master Conservering en Restauratie van Cultureel Erfgoed.

Praktische informatie

Data: Woensdagen van 1 april t/m 20 mei 2020, 9:00-12:00.
Locatie: UvA BG2 0.12. Turfdraagsterpad 15-17, 1012 XT, Amsterdam.
Cursusprijs: 675,- € p.p., inclusief koffie en thee. De cursus is vrijgesteld van BTW.  
Doelgroep: Restauratoren, kunsthistorici en anderen die hun basiskennis over chemie willen opfrissen, bij voorbeeld als voorbereiding op een van de cursussen voor gevorderden die wij in de nabije toekomst hopen aan te bieden.
Aantal deelnemers: 10-20
Aanmelding: Graag ontvangen wij vóór 1 maart 2020 uw aanmelding, via het onderstaande formulier. Uw aanmelding is definitief zodra wij uw betaling hebben ontvangen.
Nadere informatie: Mw. Indra Kneepkens via e-mail: pe-CenR@uva.nl.

Aanmelden

Programma

  • Bijeenkomst 1: Elementen en het Periodiek Systeem

    De organisatie van de elementen in het Periodiek Systeem wordt besproken, met speciale aandacht voor de valentie-elektronen van de elementen, omdat ze chemische bindingen tussen atomen bewerkstelligen en deelnemen aan chemische reacties.

  • Bijeenkomst 2: Chemische bindingen: de covalente en de ionische binding

    De covalente binding is een van de belangrijkste chemische bindingen. Deze treedt op als twee atomen hun valentie-elektron(en) delen. Wanneer dit gebeurt bij twee atomen van verschillende elementen kan er een ongelijkheid ontstaan, en is de covalente binding gepolariseerd (kleine permanente ladingscheiding). Al dan niet gepolariseerde covalente bindingen zijn kenmerkend voor moleculaire verbindingen. In geval van extreme polarisatie kunnen een of meer valentie-elektronen worden overgedragen, wat leidt tot tegengesteld geladen deeltjes (ionen) die elkaar aantrekken, de zogenaamde ionische binding.

  • Bijeenkomst 3: Ruimtelijke vorm, polariteit, intermoleculaire interacties

    De karakteristieke ruimtelijke ordeningen van de elektronenparen van covalent gebonden atomen kunnen afhankelijk van de mate van polarisatie, leiden tot permanente ladingscheiding (dipolen) in delen van moleculen. Naast de (aantrekkende) dipool-dipool interactie worden ook de twee andere soorten intermoleculaire aantrekkingskrachten in vloeistoffen en vaste stoffen besproken: de London (dispersie) krachten en de waterstofbruggen.

  • Bijeenkomst 4: Organische verbindingen: koolwaterstoffen en functionele groepen

    Koolwaterstoffen zijn covalent gebonden organische verbindingen die ten minste de elementen koolstof en waterstof bevatten. De extra aanwezigheid van andere elementen leidt tot een verscheidenheid aan functionele groepen die voorkomen in natuurlijke en synthetische organische materialen in artefacten. Met zuurstof ontstaan bijvoorbeeld alcohol, keton, aldehyde, ether, ester, met stikstof amine, en wanneer beiden aanwezig zijn amide.

  • ​​​​​​​Bijeenkomst 5: Chemische reacties, mol, concentratie

    In een chemische reactie tussen twee of meer reagerende verbindingen worden chemische bindingen (covalent en/of ionisch) verbroken en nieuwe gevormd, wat leidt tot een of meer producten. Dit proces wordt beschreven met een kloppende reactievergelijking. Met behulp van het molecuulgewicht van een verbinding kan de hoeveelheid in gram worden omgezet in de overeenkomstige hoeveelheid in 'mol'. Een oplossing ontstaat wanneer een vaste, vloeibare of gasvormige stof wordt opgelost in een grote(re) hoeveelheid vloeistof (het oplosmiddel). In de chemie wordt de concentratie van de opgeloste stof uitgedrukt in mol/liter, maar in de conservering en restauratie worden ook andere definities gebruikt (w/w, w/v en v/v).

  • Bijeenkomst 6: Zuren en basen

    In contact met water hebben zure verbindingen de neiging om het zure deeltje H+ vrij te geven, terwijl basische (= alkalische) verbindingen H+ binden. Naast sterke en zwakke basen worden zowel sterke als zwakke zuren besproken, evenals hun relatieve zuurgraad /alkaliteit, en de numerieke beschrijving daarvan: de pH in relatie tot de H+ -concentratie, en de zuur en base constanten.

  • Bijeenkomst 7: Redoxreacties

    Veel organische verbindingen en metalen nemen deel aan elektronenoverdrachtsreacties (redoxreacties), vaak met zuurstof en zuur. Als gevolg hiervan worden organische verbindingen meer polair en zuurder. Ook veranderen metalen in anorganische corrosieproducten.

BG 2
BG 2

Turfdraagsterpad 15-17
1012 XT Amsterdam

Basischemie
Vorm Kortlopend
Studielast EC,
Voertaal Nederlands
Start April