Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

Een derde Brexit-deal is afgewezen. Waarom is het zo moeilijk om de EU te verlaten? "De institutionele samenwerking tussen de lidstaten binnen de EU is enorm diepgaand en in veel opzichten ongekend", legt onze expert Jonathan Zeitlin uit.

Leaving the EU
Leaving the EU

Als je het Brexit-nieuws volgt en je verbaast over de duur en complexiteit van het hele proces, rijst de vraag waarom het zo moeilijk is om uit de EU te stappen. Jonathan Zeitlin, onze deskundige op het gebied van governance in de EU en Brexit, met wie we eerder deze week al spraken over mogelijke Brexit-scenario's, werpt wat licht op de complexiteit van het verlaten van de EU en de gevolgen voor de EU en voor Nederland.

Diepgaande institutionele samenwerking

Door afspraken over invoerrechten, handel en regelgeving is er sprake van soepele verplaatsing van goederen, diensten, kapitaal en mensen over EU-grenzen heen. "Deze eengemaakte markt bestaat inmiddels veertig jaar. Na veertig jaar lidmaatschap ben je niet meer dezelfde soevereine staat als daarvóór. Proberen terug te keren naar de situatie van vóór de eengemaakte markt is net als proberen tandpasta terug te stoppen in de tube", stelt Zeitlin. "Doordat de regelgeving zo diepgaand is geïntegreerd, is het niet verrassend dat het extreem lastig is om je van de EU af te scheiden en volledig zelfstandig te worden."

Gebrek aan zelfstandige regelgevingscapaciteit

"Het Verenigd Koninkrijk heeft geen zelfstandige bureaucratische capaciteit voor het maken van handelsregels en er zijn geen onafhankelijke Britse equivalenten van EU-instanties voor het monitoren van onder meer de luchtveiligheid, geneesmiddelen en chemische stoffen. Bij een harde Brexit moet het VK zijn eigen regelgevende instanties gaan opzetten, maar alle nieuwe regels moeten alsnog door de EU worden goedgekeurd. De EU heeft al aangegeven nieuwe Britse regelgeving niet op basis van automatische gelijkstelling te zullen aanvaarden, maar de regels per geval te gaan beoordelen. De Britten kunnen dus niet simpelweg EU-regels kopiëren voor eigen regelgeving. Ook heeft de EU duidelijk aangegeven niet afhankelijk te willen blijven van Londen, als financieel centrum dat door Britse financiële toezichthouders wordt gereguleerd. Dat maakt een plan waar zowel de EU als het VK mee kan leven erg ingewikkeld."

Het trilemma van de Ierse grens

Een derde reden dat het zo moeilijk is om de EU te verlaten, heeft te maken met Ierland en het Goedevrijdagakkoord. Dit akkoord (bereikt op Goede Vrijdag 1998) is een vredesverdrag tussen de Britse en de Ierse overheid, waarmee een einde werd gemaakt aan The Troubles en waarin is vastgesteld hoe Noord-Ierland moet worden bestuurd. Een cruciaal onderdeel van dit akkoord was het creëren van een zachte grens tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland. Door de Brexit zou dit verdrag in gevaar kunnen komen: als het VK de EU verlaat, moet het mogelijk weer douanecontroles instellen aan de Ierse grens.

"We hebben hier te maken met een trilemma waarbij maar twee van de opties tegelijk mogelijk zijn:

  1. eerbiediging van het Goedevrijdagakkoord, waarin wordt gegarandeerd dat er geen harde grens is tussen Noord-Ierland en de Republiek Ierland;
  2. verlating van de EU-douane-unie door het VK, zoals Theresa May heeft beloofd, met een harde Ierse grens tot gevolg; en
  3. zorgen dat er geen nieuwe douanegrens wordt gecreëerd tussen Noord-Ierland en het VK."

Gevolgen van de Brexit voor de EU

Impact van Brexit op Nederlandse economie

Politieke impact van Brexit op Nederland

Dhr. prof. dr. J.H. (Jonathan) Zeitlin

Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programmagroep: Political Economy and Transnational Governance