Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

Brexit is uitgesteld tot uiterlijk 31 oktober. Voor die tijd moet het Verenigd Koninkrijk consensus bereiken over wat het land te doen staat. "Is dit het begin van het einde of het einde van het begin?" , vraagt Brexit-expert Jonathan Zeitlin zich af.

Source: Wikicommons

Dit is ons derde interview met Jonathan Zeitlin, Professor of Public Policy and Governance aan de UvA. Klik op de links onder dit artikel voor de twee eerdere interviews.

Een no-deal Brexit bleek onaanvaardbaar

"We weten nu dat een no-deal Brexit door een groot deel van het Britse parlement en de Britse regering als te destructief wordt beschouwd. Toen de alternatieven voor May's terugtrekkingsovereenkomst het benodigde aantal stemmen niet haalden, diende kabinetssecretaris Sir Mark Sedwill op 1 april een memo van 14 pagina's in, waarin hij een doemscenario na een no-deal Brexit schetste. Dit memo lekte uit naar de kranten en zorgde voor veel onrust. In het scenario wordt beschreven dat de prijzen voor voedsel naar recordhoogten stijgen, Britse bedrijven en masse failliet gaan, de koers van het pond daalt en de nationale veiligheid in het geding komt. Welke regering durft een sprong in het diepe te wagen als de hoogste ambtenaar voor dergelijke gevaren waarschuwt? Theresa May moest zich erbij neerleggen dat een no-deal Brexit een no-go is en dat ze meer tijd nodig had, hoe vernederend dit ook voor haar was."

De EU vertrekt geen spier

"Ook werd duidelijk dat de EU zich onverstoorbaar en eensgezind opstelt. Het VK heeft de EU meer nodig dan andersom. Het VK heeft namelijk een beperkt aantal opties en die worden allemaal bepaald door de EU. Voor beide partijen blijkt het scenario van de VK dat tot Halloween als een soort zombielidstaat functioneert, minder slecht dan de andere optie van enorme schade op de korte en lange termijn."

 "De Leave-campagne ging voor een groot deel over de illusie van 'het terugkrijgen van de controle'. Het blijkt echter dat het VK in toenemende mate de controle verliest over het eigen lot. Wat we zien is een implosie van het politieke systeem aldaar in plaats van de gedroomde zegetocht richting een onafhankelijke toekomst."

Wat gebeurt er nu?

"Het is bijna niet te voorspellen wat er gaat gebeuren. In april had het Britse parlement bijna overeenstemming bereikt over een douane-unie, maar dit voorstel kwam 3 stemmen te kort. Het is overigens goed mogelijk dat het voorstel er in een nieuwe stemronde wel doorheen komt. Een douane-unie is echter geen oplossing voor de problemen die spelen in de handel en het vervoer van goederen, en zal leiden tot aanzienlijke economische verliezen. Neem bijvoorbeeld de douane-unie tussen Turkije en de EU. Er staan nog steeds lange rijen vrachtwagens bij de grens en de gemiddelde wachttijd bedraagt twee uur. Dit is een slechte zaak voor de handel in producten met een beperkte houdbaarheid, zoals bloemen en zuivel. Voor een bloeiende handel is de interne markt van groot belang."

"Het VK heeft dus wel wat knopen door te hakken" 

"Gaan ze voor vrij verkeer van goederen en personen, wat haaks staat op bijna de gehele Leave-campagne? Of gaan ze voor een tweede referendum of zelfs intrekking van artikel 50 en annulering van de Brexit?"

"De EU heeft wel duidelijk gemaakt dat het VK, als het een no-deal Brexit wil voorkomen, een terugtrekkingsovereenkomst moet goedkeuren waarin de betalingen aan de EU-begroting en de rechten van EU-burgers in het VK zijn gewaarborgd. Daarnaast moeten de afspraken van het Goedevrijdagakkoord met betrekking tot de Ierse grens worden gerespecteerd. Dit zijn de belangrijkste elementen van May's deal die het VK zal moeten slikken."

Timing van de nieuwe deadline op 31 oktober

"De nieuwe deadline wordt gekscherend al May's Halloween Horror genoemd. Belangrijker is dat deze datum samenvalt met het begin van het nieuwe mandaat van de voorzitterschappen van de Europese Commissie en de Europese Raad, die momenteel worden uitgeoefend door respectievelijk Jean-Claude Juncker en Donald Tusk."

De Europese verkiezingen

"Het lijkt onwaarschijnlijk dat er voor 22 mei een terugtrekkingsovereenkomst wordt gesloten. In dat geval neemt het Verenigd Koninkrijk deel aan de verkiezingen voor het Europees Parlement. Diverse peilingen hebben aangetoond dat de Conservatieven niet meer dan 16 procent van de stemmen zullen krijgen. De nieuwe Brexit-partij van Farage en Labour zullen hiervan profiteren. Als Labour als grootste partij uit de bus komt, heeft dit mogelijk gevolgen voor de verkiezing van de nieuwe voorzitter van de Europese Commissie. Dit maakt wellicht de weg vrij voor Frans Timmermans, spitzenkandidat van de Fractie Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten."

Hoe zit het met de positie van Theresa May?

"De positie van Theresa May is ernstig beschadigd: ze heeft sterk aan gezag ingeboet en is nu afhankelijk van Labour en andere partijen om samen een no-deal Brexit te voorkomen. Ze heeft ook beloofd af te treden zodra er een terugtrekkingsovereenkomst is aangenomen." 

"Het is echter moeilijk of zelfs onmogelijk om haar de komende zes maanden als leider van de Conservatieve partij te laten opstappen, aangezien een eerdere poging in december 2018 is mislukt. Tegelijkertijd lijkt ze hardnekkig vast te houden aan haar ‘rode lijnen’ en blijft ze erop hameren dat haar deal met de EU moet worden ondertekend. In het licht van alle gebeurtenissen is het overigens niet ondenkbaar dat een meerderheid van het Britse parlement voor een douane-unie en misschien zelfs een voortzetting van het lidmaatschap van de interne markt zal stemmen: de zogenaamde Noorwegen+-optie."

Brexit poll
Source: POLITICO-Hanbury poll

Vat Theresa May's benadering van de Brexit in één woord samen

"Het nieuwsplatform Politico voerde een onderzoek uit onder de Britse bevolking met de volgende vraag: 'Vat Theresa May's benadering van de Brexit in één woord samen.' Deze antwoorden werden in een woordwolk geplaatst. Hieruit kwam heel duidelijk het huidige sentiment over May naar voren. De meest voorkomende woorden waren: incompetent, nutteloos, zwak, onzin en zielig. Het enige licht positieve woord was: vastberaden."

Kunnen we een nieuwe deadline tegemoet zien?

"Ik denk niet dat het Verenigd Koninkrijk tot 31 oktober wacht om een akkoord te bereiken en ik verwacht ook geen nieuwe deadline. Angela Merkel heeft duidelijk gemaakt dat er geen verder uitstel komt en zij is tot nu toe de EU-leider geweest die het meest terughoudend was in het vaststellen van een harde deadline voor een no-deal Brexit," sluit Zeitlin af.

dhr. prof. dr. J.H. (Jonathan) Zeitlin

Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programmagroep: Political Economy and Transnational Governance

Bekijk de woordwolk van Politico

Eerste interview met Jonathan Zeitlin: 'Brexit of niet?'

Tweede interview met Jonathan Zeitlin: 'Waarom het zo moeilijk is de EU te verlaten'