Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

Op 23 mei mogen we naar de stembus voor de Europese verkiezingen. Maar wat vinden Nederlanders eigenlijk van Europa? De Nederlander heeft een tamelijk genuanceerde opinie, blijkt uit onderzoek van de UvA.

Bron: Shutterstock

Het politieke debat rond Europa lijkt vooral gericht op het ‘voor’- of ‘tegenstander’ zijn. Maar de werkelijkheid is veel genuanceerder. Sinds 2017 zet projectleider en communicatiewetenschapper Claes de Vreese met zijn onderzoeksteam een survey onder Nederlanders uit waarin allerlei vragen over Europa worden gesteld: over wat de respondenten belangrijk vinden, wat hun gevoelens zijn, hoe ze oordelen over het functioneren van Europese instituties etc. Zo verzamelt het team een rijke set van data dat goed inzicht geeft in de houding van Nederlandse burgers ten aanzien van Europa. Dit onderzoek is deel van het Europese ERC project EUROPINIONS.

80 procent heeft een tamelijk genuanceerde EU-houding

“Uit onze survey blijkt dat 80 procent van de Nederlanders er een tamelijk genuanceerde mening op nahoudt wat Europa betreft. ‘Tamelijk genuanceerd’ betekent dat je bijvoorbeeld een positieve houding hebt ten aanzien van Europa, maar tegelijkertijd kritisch bent over hoe Europa omgaat met de migratiecrisis. Of dat je negatief tegenover lidmaatschap staat, maar wel voordelen ziet in een Europees klimaatbeleid. Deze nuance verdwijnt in het huidige versimpelde en gepolitiseerde debat over Europa”, stelt Claes de Vreese.

Politieke partijen zijn te lang onduidelijk geweest

“Het versimpelde debat over Europa is door politieke partijen zelf aangewakkerd. De partijen op het middenveld zijn te lang onduidelijk geweest over de (potentiele) rol van Europa en hebben dit thema overgelaten aan het partijen als D66 die een pro-Europa geluid laten horen, en partijen als PVV en nu Forum voor Democratie die zich tegen Europa uitspreken. Hierdoor praten we niet meer over wat we met Europa willen, maar alleen maar over meer of minder. Een groot deel van het electoraat wordt slecht bediend door deze ‘afwezigheid’ van politieke partijen op het middenveld”, vervolgt de Vreese.

Politici dragen ook bij aan ambivalentie

“We hadden al wel een vermoeden van deze tamelijk genuanceerde Europa-houding van Nederlanders, maar waren benieuwd naar de schaal waarop dit plaats vindt. Het is verrassend hoe veel mensen vanuit een genuanceerde hoek naar Europa kijken. Tegelijkertijd zien we ook veel ambivalentie: Nederlanders moeten zich vrij kunnen vestigen in andere EU landen, maar EU-burgers die zich vrij vestigen in Nederland worden als problematisch gezien, de strenge controle van de Italiaanse begroting wordt toegejuicht, maar een kritische blik op die van Nederland wordt afgekeurd. Politici dragen hieraan bij door de wijze waarop ze over EU ingrijpen in de Nederlandse casus praten, en door voortdurend de extremen te laten domineren”, stelt de Vreese.

Er is geen luie kiezer

“Er wordt veel geklaagd over de luie kiezer en de lage opkomst bij Europese verkiezingen. Maar we kunnen de schuld niet aan de kiezer geven, deze ligt eerder bij de politieke partijen en journalistiek. Steeds weer klinkt het argument dat er geen interesse is voor Europa en schuwen politiek en media de nuancering en het middenveld, leggen ze te weinig uit wat Europa doet of moet doen. Maar de burger heeft recht op heldere boodschappen om zich goed te kunnen informeren en eigen meningen te kunnen vormen, zodat ze op basis daarvan kunnen kiezen. Nu gaat een groot deel van de aandacht naar partijen die electoraal in de minderheid zijn.”

Wees niet bang voor de nuancering

“Mijn belangrijkste boodschap is daarom: wees niet bang voor de nuance, want die wordt gedeeld door de meeste Nederlanders. Te lang hebben te veel partijen gedacht dat het verhaal over Europa te ingewikkeld is. Daardoor hebben ze de ruimte aan de flanken gegeven met te simpele boodschappen, terwijl de meeste burgers juist in die nuance zitten.”

SPUI25 debat

Op 8 mei vindt er in de Doelenzaal van de UvA een discussie plaats over de Europese verkiezingen georganiseerd door het Amsterdams debatcentrum SPUI25 . Claes de Vreese is hier een van de sprekers.

Meer over EUROPINIONS

Dit onderzoek is onderdeel van het lopende ERC project EUROPINIONS. EUROPINIONS is een internationaal consortium dat de aard, oorsprong en gevolgen van de EU-houding of attitudes van burgers onderzoekt. Het consortium analyseert de oorzaken van deze attitudes, hun ontwikkeling in de tijd en hun effecten. Het richt zich in het bijzonder op de invloed van de media op veranderingen in attitudes. Ze verzamelen daartoe internationale publieke opiniegegevens en koppelen deze aan media analyses. Er volgen nog meer resultaten uit dit project.

dhr. prof. dr. C.H. (Claes) de Vreese

Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programmagroep: Political Communication & Journalism

Debat 8 mei

Meer over EUROPINIONS