Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

Het media-en nieuwsaanbod is in de afgelopen decennia snel gegroeid. Op zich is dit positief omdat we zo steeds meer informatie kunnen raadplegen. Maar komt het uitgebreide en diverse nieuwsaanbod wel bij ons terecht? In opdracht van het Commissariaat voor de Media onderzocht de Universiteit van Amsterdam deze vraag. In Nederland zijn nauwelijks filterbubbels, maar wel risico’s, is de conclusie.

Door de opkomst van internet en sociale media zijn er nieuwe manieren gekomen om media-aanbod te verspreiden. We hoeven niet langer een heel televisiejournaal te kijken of door een dagblad te bladeren, we kunnen ons eigen mediadieet samenstellen. Dat is op zich goed nieuws, want door deze uitgebreide en diverse nieuwsvoorziening kunnen we ons uitstekend informeren en zo weloverwogen keuzes maken. Maar wat bereikt ons op het eindeloze internet?

Filterbubbels

Zoekmachines en online platforms, vooral sociale media, bepalen door algoritmes wat we zien. Dit heeft invloed op de diversiteit van het aanbod en kan bepaalde content buiten beeld houden, bijvoorbeeld omdat deze buiten de aangegeven interessegebieden valt. Algoritmes kunnen zo een bubbel van gelijkgestemde berichten om ons heen vormen, een zogenoemde filterbubbel.

De toegankelijkheid van media monitoren

Omdat filterbubbels een risico vormen voor de nieuws- en informatievoorziening heeft het Commissariaat de Universiteit van Amsterdam de opdracht gegeven in kaart te brengen in hoeverre er sprake is van filterbubbels in het nieuwsgebruik van Nederlanders. Judith Möller van de onderzoeksgroep Political Communication & Journalism voerde dit onderzoek uit samen met Natali Helberger en Mykola Makhortyhk van het Instituut voor Informatie Recht. Het Commissariaat voor de Media heeft als wettelijke taak toezicht te houden op de onafhankelijkheid, pluriformiteit en toegankelijkheid van media in Nederland.

Filterbubbels opsporen

Aan de hand van vragenlijsten onder 800 Nederlandse respondenten en data van 'digital traces' bij 300 online gebruikers en sociale media is onderzocht of:

  1. Gebruikers in een filterbubbel zich uitsluitend laten informeren via nieuws dat door algoritmes wordt gefilterd.
  2. Gebruikers niet geïnteresseerd zijn in een divers nieuwsaanbod, maar slechts in selecte, specifieke content.

Onderzoeksresultaten

Uit het onderzoek naar filterbubbels in Nederland blijkt dat:

  • Nederlanders online in ruime mate gebruikmaken van nieuws dat niet door algoritmes wordt aanbevolen.
  • Nederlanders zelfs binnen algoritmische aanbevelingssystemen toegang tot een zeer divers aanbod aan nieuws en informatie hebben.
  • Gemiddeld twee op de tien nieuwsberichten die Nederlanders tot zich nemen afkomstig zijn van algoritmes. Daar zit wel variatie omheen (mensen die weinig offline/ongefilterd nieuws zien, zien bijvoorbeeld een stuk meer).
  • Nederlanders die geïnteresseerd zijn in nieuws, door het gebruik van sociale media nog meer nieuws gaan gebruiken, wat de diversiteit van hun nieuwsgebruik  verhoogt.

Geen filterbubbels, maar wel risico’s

De onderzoekers concluderen dat bijna niemand in Nederland volledig in een filterbubbel zit. Toch betekent dit volgens hen niet dat er geen reden is voor bezorgdheid over de maatschappelijke effecten van de toenemende inzet van algoritmes en artificiële intelligentie (AI). Zo wijzen ze erop dat AI en algoritmes niet exclusief op online platforms worden ingezet, maar ook meer en meer bij traditionele media en de voorkeuren van het publiek ook daar steeds meer invloed hebben op redactionele beslissingen.

Opiniemacht van online platforms

De onderzoekers pleiten ervoor de toenemende opiniemacht van online platforms, een nieuwe factor van belang in de nieuwsmarkt, goed in de gaten te houden. Door hun technische features faciliteren deze platforms een zeker politiek discours: bepaald aanbod wordt verwijderd en door algoritmes geselecteerd aanbod wordt toegankelijk gemaakt.

Het blijft daarom van belang een onafhankelijk en divers nieuwsgebruik onder Nederlanders te monitoren. Zonder deze kunnen we ons onvoldoende informeren om in het democratische proces weloverwogen keuzes te maken. De pluriformiteit van media noemen de onderzoekers dan ook een pijler onder onze democratische samenleving.

Download het rapport 'Filterbubbels in Nederland'