Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!

Voor zijn nieuwe boek Communists Constructing Capitalism sprak politicoloog Julian Gruin met 60 beleidsmakers, bankiers en (gepensioneerde) leden en bestuurders van de Chinese Communistische Partij (CCP) om antwoord te krijgen op de vraag die academici wereldwijd al lang bezighoudt: hoe kon China in pakweg 30 jaar een economische supermacht worden zonder dat dit gepaard ging met een transitie naar meer democratie of grotere individuele vrijheden?

Chinese economie

Westers perspectief

Hoe begrijpelijk die vraag ook is vanuit Westers perspectief, uiteindelijk zegt ze meer over ons, dan over China. Het Westerse, eurocentrische, perspectief veronderstelt dat uiteindelijk iedereen een democratie nastreeft met een rechtsstaat, individuele vrijheden en een strikte scheiding tussen markt en overheid.

Omdat het Chinese staatsapparaat samenvalt met de CCP en alle banken staatsbedrijven zijn, is in het geval China het onderscheid tussen staat en markt veel minder duidelijk te maken. Om die reden bleef veel Westers onderzoek naar China’s stormachtige economische ontwikkeling steken in de ogenschijnlijke tegenstelling tussen een vrijemarkteconomie en een autoritaire staat. Dit is vanuit Westers perspectief immers een positie die theoretisch niet te verklaren valt.

Aanvankelijk deed Gruin in Beijing onderzoek naar de Chinese reactie op de financiële crisis van 2008-2010. Onderzoek naar de vraag hoe het kwam dat Westerse mogendheden alle zeilen moesten bijzetten om massaontslagen te voorkomen en banken te redden, terwijl de Chinese economie gestaag verder groeide. Gaandeweg kwam Gruin tot de conclusie dat de traditionele Westerse tweedeling tussen markt en staat hem verhinderde om tot een plausibele verklaring te komen.

Chinese werkelijkheid

Door met meer dan 60 insiders te spreken, wist Gruin het gebruikelijke eurocentrische perspectief te omzeilen en lukte het hem om de wijze waarop Chinese Communistische Partij controle uitvoert over het bancaire systeem, en daarmee over de Chinese economie, in kaart te brengen.

Dit is informatie die niet op straat ligt, noch in boeken of in openbare jaarverslagen terug te vinden valt. Zelfs om iemand te spreken te krijgen bleek niet eenvoudig, al was het maar omdat de geïnterviewden hun carrière aan de CCP te danken hadden en er dus geen belang bij hadden om hierover te vertellen. Daarom moest Gruin het vertrouwen winnen van iedere betrokkene voordat het tot een gesprek kwam. Vaak door meermaals met hem/haar uit te gaan, maar een enkele keer ook door tennislessen te geven aan de dochter van een official.

Op basis van de gesprekken bracht Gruin in kaart hoe de CCP controle behoudt over de Chinese banken. Hoe sterk die controle is, blijkt wel uit het HR-systeem dat is opgetuigd om partijleden-annex-bankiers te rouleren op sleutelposities binnen de verschillende banken om ze zo klaar te stomen voor functies in het partijkader.

De mensen die Gruin voor zijn boek sprak bleken niet hoofdzakelijk loyaal aan de CCP uit eigen gewin. Een gangbare dieperliggende maatschappelijke overtuiging is dat de CCP het land sociaaleconomische stabiliteit heeft gebracht. Gevraagd naar de meest opzienbarende ontdekking zegt Gruin na enig denken: “Dat is het besef dat veel van de mensen die ik interviewde aan de dag legden over de schaduwkanten van de CCP. Ze zagen de tekortkomingen wel, maar waren er toch van overtuigd dat dit het beste systeem is voor China.”

Over de auteur

Julian Gruin is universitair docent Transantional Governance. Daarnaast is hij tussen 2016 en 2019 ESRC FRL Fellow aan de University of Warwick.
Gruin werkt in de disciplines internationale politieke economie en economische sociologie, waarbij zijn onderzoek zich richt op mondiale financiële governance, Chinese politieke economie en machtsontwikkeling in een mondiale economie. Gruin promoveerde aan de Universiteit van Oxford.

dhr. dr. J.Y. (Julian) Gruin PhD

Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programmagroep: Political Economy and Transnational Governance

Klik hier voor meer informatie over het boek