Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!

Bij de laatste landelijke verkiezingen kon je op 14 nieuwe partijen stemmen. Weet jij nog welke dit waren? De ene partij had succes, de andere haalde geen enkele zetel binnen. Joost van Spanje gaat onderzoeken welke invloed de media hebben op de ontwikkeling van nieuwe politieke ideeën en partijen. “Dit kan nu eindelijk dankzij de mogelijkheden van data science.”

Campagne posters verkiezingen 2017
Campagne politieke partijen voor de verkiezingen van 2017

De een brak door, de andere niet

Bij de laatste verkiezingen van 2017 zagen we dat Forum voor Democratie (FvD) en DENK `doorbraken’, maar bijvoorbeeld de Ondernemerspartij en Jezus Leeft nul zetels binnenhaalden.

FvD presenteerde zich als uitgesproken EU-kritisch, anti-immigratie en met een rechts-liberale agenda. DENK bracht zich naar voren als progressief met veel linkse en 'antiracistische' doelstellingen. De Ondernemerspartij was er voor- en door ondernemers en steunde uitbreiding van de macht van het bedrijfsleven. Jezus Leeft richtte zich vooral op de leefregels van de bijbel en tegen de Europese Unie. Sommige politieke ideeën en politieke partijen worden mainstream en andere niet. Welke rol spelen de media hierbij?

Subsidie om de opkomst van nieuwe partijen te onderzoeken

De literatuur die nieuwe partijen analyseert zegt nog weinig over media. Omgekeerd zegt de literatuur over media weinig over nieuwe partijen. Communicatiewetenschapper Joost van Spanje ontving subsidie van de Europese commissie (in de vorm van een ERC Consolidator Grant) om de rol van de media bij de opkomst van nieuwe partijen te onderzoeken.

 “Voor een democratie is vernieuwing belangrijk, zodat er voldoende keuze en aanbod is voor de kiezer. Dat betekent nieuwe ideeën, en nieuwe gezichten. Politieke partijen proberen die ideeën en gezichten doorgaans kenbaar te maken via de media. Maar nieuwsmedia kunnen niet alles plaatsen, ze kiezen of en wat ze plaatsen. Hoe ze dat doen kan impact hebben op de steun voor die partij en dus het functioneren van een democratie”, legt van Spanje uit.

Miljoenen nieuwsitems voor het complete plaatje

Van Spanje en zijn team gaan miljoenen nieuwsitems verzamelen en analyseren om een compleet plaatje te krijgen van de wijze waarop de media nieuwe politieke ideeën en partijen presenteren: “We gaan kijken naar allerlei politieke ideeën en hun ontwikkeling, naar alle partijen in 19 landen die sinds 1950 hebben meegedongen naar zetels, in plaats van het succesvolle topje van de ijsberg, en in allerlei media – ook nieuwe media.”

Experimenten met journalisten en lezers

Daarnaast gaat het team een serie experimenten uitvoeren om het inzicht te vergroten. Enerzijds is dit een serie experimenten waarin het team bekijkt in hoeverre en hoe partijen in het nieuws komen. Tijdens deze experimenten krijgen journalisten informatie over verschillende politieke partijen en wordt hen gevraagd waar ze wel en niet over zouden schrijven, en hoe.

Anderzijds voert het team een serie experimenten uit waarmee ze de effecten van berichtgeving op de kiezer gaan meten. Hierin krijgen deelnemers mediaverhalen over nieuwe politieke partijen te lezen, zoals je ze ook op nu.nl vindt, en wordt gevraagd of ze op de partij zouden stemmen of niet.

krantenkoppen over Geert Wilders

De rol van framing

Een belangrijk thema in het onderzoek is ‘framing’, ofwel hoe een partij wordt neergezet, zowel positief als negatief. “Voor een kiezer is het belangrijk dat een politieke partij effectief is: gaat de partij iets goeds voor jou doen? Maar ook legitiem: hebben ze hun zaakjes netjes op orde? Frames die daarop inspelen kunnen partijen helpen of hinderen. Door een partij bijvoorbeeld extremistisch of malafide te noemen, of juist positief te associëren met bekende Nederlanders”, vertelt van Spanje. In 2021 zijn er weer verkiezingen in Nederland. Dit geeft van Spanje de mooie kans zijn onderzoek ook ‘live’ uit te voeren.

En welke waren nou die 14 nieuwe partijen?

Bij de laatste landelijke verkiezingen kon je dus op 14 nieuwe partijen stemmen. Toch benieuwd wie dat waren? Hier het alfabetische rijtje: Artikel 1, De Burger Beweging, DENK, Forum voor Democratie (FvD), JEZUS LEEFT, Libertarische Partij, Lokaal in de Kamer, MenS en Spirit/Basisinkomen Partij/V-R, Nieuwe Wegen, Niet Stemmers, StemNL, VoorNederland (VNL), Vrije Democratische Partij (VDP) en Vrijzinnige Partij.

Joost van Spanje volgen?

Wil je op de hoogte blijven van de het werk van Joost van Spanje? Hij schrijft een maandelijks blog op Sargasso, is auteur voor het blog Rood Vlees, en actief op twitter.

dhr. dr. mr. J.H.P. (Joost) van Spanje

UvA profielpagina Joost van Spanje