Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Switch to English

Als het om de politieke vertegenwoordiging van vrouwen gaat, geven politicologen Liza Mügge en Zahra Runderkamp Nederland een onvoldoende. Het huidige politieke proces hindert volgens hen zowel de instroom als doorstroom van vrouwen. Maar er gloort hoop de aankomende verkiezingen.

Sigrid Kaag, lijsttrekker D66
Sigrid Kaag, lijsttrekker D66

PhD kandidaat Zahra Runderkamp onderzoekt de vertegenwoordiging van vrouwen in de politiek en de hoge uitstroom. Liza Mügge, universitair hoofddocent politicologie, doet onder andere onderzoek naar etnische en gender diversiteit in de politiek en naar hoe burgers zich met politici identificeren. Samen vertellen ze over de politieke vertegenwoordiging van vrouwen in Nederland en waarom dit nog steeds achterblijft. ‘Er is een mythe van gelijkheid.’

Nederland krijgt een onvoldoende

Het cijfer dat Runderkamp en Mügge Nederland geven wat betreft de politieke vertegenwoordiging van vrouwen is zeker een onvoldoende. ‘Je zag wel een langzaam stijgende lijn’, voegt Runderkamp toe, ’maar we zijn nu op een plateau beland. Vaak wordt gesteld dat het zo veel beter gaat in Nederland, vrouwen hebben toch gelijke rechten wordt er dan geroepen, maar het gaat echt nog niet goed. In Nederland ligt bijvoorbeeld het percentage vrouwelijke vertegenwoordiging in de Tweede Kamer en op lokaal niveau net boven de 30% terwijl iets meer dan 50% van de bevolking vrouw is. Dat maakt Nederland beslist geen gidsland.’

Liza Mügge
Copyright: nee
Gelijke rechten, maar geen gelijke uitkomsten Liza Mügge

‘Op papier hebben mannen en vrouwen misschien gelijke rechten, maar er zijn geen gelijke uitkomsten’, vult Mügge aan. ‘In publieke discussies wordt vaak gesteld dat dit vanzelf wel goed komt, maar ondertussen bungelt Nederland op de 41ste plaats in de ranglijsten. Als we zo doorgaan als nu, wordt geschat dat er pas over ruim 100 jaar sprake is van politieke gelijkheid in Nederland.’

Het ontbreken van netwerken en rolmodellen

‘Er bestaat een mythe van gelijkheid’, legt Mügge uit, ‘maar achter die mythe gaan processen schuil die uitkomsten beïnvloeden. Ik noem bijvoorbeeld de rol van netwerken om als politieke kandidaat op de lijst te komen. Je hebt deze hard nodig om jezelf zichtbaar te maken, maar die netwerken worden meestal gedomineerd door mannen. Vrouwen moeten daardoor extra hard werken om zich kandidaat te kunnen stellen.’

‘Om meisjes en vrouwen te motiveren überhaupt een politieke functie na te streven, zullen we ze ook moeten inspireren. Rolmodellen kunnen daarin helpen, maar daar hebben we er niet zo veel van. Gelukkig zijn er Sigrid Kaag en Lilianne Ploumen, maar hoeveel vrouwen hebben we de afgelopen tijd op het podium gezien om de coronacrisis te bezweren? En bedenk wat een rolmodel als Merkel betekent voor meisjes in Duitsland of Sanna Marin voor meisjes in Finland die zich daardoor misschien ook als premier kunnen voorstellen. Dat hebben we niet in Nederland en nooit gehad.’

Politiek is nu geen veilige en prettige werkomgeving  

Maar de instroom van vrouwelijke kandidaten en deze verhogen is maar één kant van het verhaal. ‘Om de achterstand weg te werken moeten we er ook voor zorgen dat vrouwen het goed hebben als ze de politieke wereld eenmaal binnen zijn’, vertelt Runderkamp. ‘En daar schort nogal wat aan. Van politieke assistenten weten we bijvoorbeeld dat zij met veel seksisme te maken krijgen op de werkvloer. We zien een grote stroom de politiek weer uit.’

Uit onderzoek van Runderkamp blijkt dat veel mechanismen in de politiek steeds in het nadeel van politici werken die géén witte mannen, 50+ en hoogopgeleid zijn. ‘Bijvoorbeeld late vergaderingen of andere politieke verplichtingen in de avond, maar daartegenover geen kinderopvang. De politiek houdt weinig rekening met het hebben of opvoeden van kinderen.’

Zahra Runderkamp
Copyright: Jose Komen
De politiek moet een veilige en prettige werkomgeving worden voor iedereen’ Zahra Runderkamp

‘We hebben de obstakels uitgewerkt in een flowchart, waarbij we voor elke fase specifieke mechanismes benoemen die tegenwerken’, licht Runderkamp toe.

‘Het is een trechter die steeds kleiner wordt, waardoor er steeds minder vrouwen overblijven die als kandidaat kunnen worden gekozen, die zijn verkozen en die uiteindelijk in de politiek blijven of doorstromen. Behalve percentages van instroom, moeten er dus óók institutioneel dingen veranderen zodat de politiek een veilige en prettige werkomgeving wordt voor iedereen.’

De Tweede kamerverkiezingen 2021

‘Over de brede linie zien we dat de kandidatenlijsten voor aanstaande verkiezingen een stuk diverser zijn dan ooit’, observeert Mügge. ‘Onder andere door de Black Lives Matter beweging en aandacht voor genderongelijkheid heeft diversiteit de afgelopen 2 jaar een enorme vlucht genomen. Het is het momentum diversiteit in de politiek verder te realiseren.’

Mügge denk dat BIJ1, de politieke partij van Sylvana Simons, grote kans maakt op een plek in de Tweede Kamer. ‘Het is een hele diverse partij die veel jongeren erg aanspreekt.’ Maar het is ook erg bijzonder dat we dit jaar twee mainstream partijen hebben met een vrouwelijke lijsttrekker, Sigrid Kaag voor D66 en Lilianne Ploumen voor de PvdA. ‘Dit is een unicum want voorheen was dit alleen bij de kleinere partijen het geval. We zijn nu eigenlijk dichter bij een vrouwelijke premier dan ooit’, spreekt Runderkamp enthousiast uit.

En ja, de kwaliteit van democratie neemt toe door vrouwen

En wordt de politiek dan echt beter als het politiek gelijk verdeeld is? ‘Ja, uit onderzoek weten we dat gendergelijkheid in de politiek tot betere resultaten leidt. Vrouwen werken meer samen, dragen meer bij aan een inclusief proces waarbij burgers worden betrokken, brengen vaak Kamervragen in die niet door anderen worden bediend. En vrouwen blijken betere leiders te zijn door het simpele feit dat ze hier veel harder voor hebben moeten knokken, terwijl mannen met veel minder kwaliteiten al leiders kunnen worden.

Kortom, inhoudelijk gaat de kwaliteit van de democratie omhoog. Bovendien laat je aan de samenleving zien dat de politiek een gedeelde verantwoordelijkheid is en draag je bij aan de politieke betrokkenheid,’ concluderen Mügge en Runderkamp.

Dr. L.M. (Liza) Mügge

Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen

Programmagroep: Challenges to Democratic Representation

Z.A. (Zahra) Runderkamp MA

Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen