Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!

Een nieuw onderzoek door een internationaal onderzoeksteam uit het Verenigd Koninkrijk, Denemarken en Spanje, waaraan Daniel Kissling, universitair hoofddocent van de Universiteit van Amsterdam, biedt nieuwe inzichten in waarom en hoe mensen palmbomen gebruiken in Zuid-Amerika. Het onderzoek laat zien dat mensen zeer selectief zijn wanneer zij planten gebruiken voor hun basisbehoeften, maar veel minder wanneer het om andere behoeften gaat. De resultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Nature Plants.

Palmspecies-Mauritia-Flexuosa
Foto: Rodrigo Cámara-Leret

Er bestaan circa 400.000 bekende plantensoorten in de wereld. Mensen gebruiken ongeveer 10-15% daarvan om te voorzien in basisbehoeften zoals voedsel, medicijnen en behuizing, alsook in andere behoeften zoals recreatie, kunst en ambachtswerk. Bepaalde kenmerken van planten, zoals de smaak en de geur, beïnvloeden de manier waarop mensen planten beoordelen. Als een vrucht bijvoorbeeld zoet is, vinden we hem lekker, en als de bladeren van een plant een muntachtige geur hebben, gebruiken we hen als kruiden of thee. Planten zijn er echter in alle soorten en maten. Ze hebben verschillende eigenschappen die bepalen of wij hen aantrekkelijk vinden of niet. Voor de meeste planten is nog onduidelijk welke eigenschappen van invloed zijn op menselijke voorkeuren.

Wijdverbreide soorten

De onderzoekers hebben bestudeerd hoe mensen in Zuid-Amerika palmbomen gebruiken. Palmbomen spelen een belangrijke rol in het levensonderhoud van gemeenschappen in diverse delen van de wereld, waaronder Zuid-Amerika. In totaal werden er 2.200 lokale bewoners uit zestig gemeenschappen geïnterviewd over de manier waarop zij palmbomen gebruiken. Daarnaast werden gegevens verzameld over de biologische kenmerken van palmbomen, waaronder de afmetingen (bladeren, vruchten, stammen) en de omvang van het verspreidingsgebied. ‘Een belangrijke bevinding was dat mensen geneigd zijn om grote, wijdverbreide palmsoorten te gebruiken in plaats van kleine soorten met een klein verspreidingsgebied’, zegt hoofdauteur Rodrigo Cámara-Leret van de Royal Botanic Gardens in Kew (Londen). ‘Mensen gebruiken bijvoorbeeld liever grote palmbomen als voedselbron, waarschijnlijk omdat zij palmbomen nodig hebben die grote hoeveelheden voedsel produceren.’

Menselijke basisbehoeften

Een andere belangrijke bevinding van het onderzoek was dat het verband met biologische kenmerken sterker is naarmate de plant in meer basale behoeften voorziet. Bij palmbomen die gebruikt worden voor elementaire fysiologische en veiligheidsbehoeften (zoals voeding, medicijnen, behuizing) bestaat er bijvoorbeeld een sterke relatie met de plantgrootte (des te groter, des te beter) en het verspreidingsgebied (des te meer, des te beter). Aan de andere kant bleek het gebruik van palmbomen voor psychologische behoeften en zelfactualisatie (bijv. rituelen, sieraden) minder afhankelijk te zijn van de biologische kenmerken van palmbomen. Mensen zijn in andere woorden zeer selectief wanneer het gaat om het gebruik van planten voor de bevrediging van basisbehoeften, maar niet zozeer wanneer planten worden gebruikt voor behoeften die geen fysiologische achtergrond hebben.

Grote datasets

Het onderzoek werd mogelijk gemaakt doordat de onderzoekers in een eerdere fase gegevens over plantkenmerken hadden verzameld uit diverse bronnen, zoals boeken, herbaria, wetenschappelijke artikelen en betrouwbare online informatiebronnen. ‘In de afgelopen jaren hebben we een grote hoeveelheid gegevens verzameld over de vruchtafmetingen, planthoogte, bladomvang, enz. van meer dan 2.500 palmsoorten wereldwijd’, vertelt Daniel Kissling, coauteur van de studie. ‘Alleen door deze informatie systematisch te verzamelen aan de hand van de gepubliceerde vakliteratuur en herbaria, kunnen we deze digitaal toegankelijk maken.’

De benadering van Kissling's onderzoeksteam is gericht op het combineren van dergelijke grote datasets met ecologische en milieu-informatie. ‘Uiteindelijk willen we inzicht krijgen in de verspreiding van het leven op aarde en hoe deze wordt bepaald door mensen en de fysieke omgeving, zodat we voorspellingen kunnen doen over de toekomstige ontwikkeling van de biodiversiteit en het menselijk welzijn.’

Palmspecies-Mauritia-Flexuosa
De vruchten van de wijdverbreide mauritiuspalm (Mauritia flexuosa) worden door lokale bewoners in het Amazonegebied gebruikt om een drank te bereiden. Foto: Rodrigo Cámara-Leret

Gegevens publicatie

Cámara-Leret, R., Faurby, S., Macía, M.J., Balslev, H., Göldel, B., Svenning, J.-C., Kissling, W.D., Rønsted, N. & Saslis-Lagoudakis, C.H.: Fundamental species traits explain the provisioning services of New World palms. Nature Plants DOI 10.1038/nplants.2016.220