Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!

Palmbomen met in omvang grote vruchten hebben zich in sommige delen van de wereld aangepast aan mondiale veranderingen, terwijl ze elders lijken te zijn uitgestorven. Dit is vastgesteld in onderzoek uitgevoerd door Renske Onstein en Daniel Kissling, beiden onderzoeker aan het Institute for Biodiversity and Ecosystem Dynamics van de Universiteit van Amsterdam. De onderzoeksresultaten zijn gepubliceerd in het tijdschrift Proceedings of the Royal Society B.

Fruit palmplanten wordt steeds kleiner in omvang
Grote vruchten in een palmsoort. Foto: UvA

Mondiale veranderingen – zoals klimaatverandering, de versnippering van habitats en het uitsterven van grote dieren, zoals grondluiaards kunnen ertoe leiden dat soorten zich aanpassen of juist uitsterven. Vooral planten met zeer grote vruchten die voor de verspreiding van hun zaden zijn aangewezen op grote dieren kunnen in de problemen komen: zijn zij in staat zich snel genoeg aan te passen of sterven zij op den duur uit ten gevolge van mondiale veranderingen?

Gedurende de afgelopen 2,6 miljoen jaar lijken palmbomen in Latijns-Amerika in versneld tempo te zijn uitgestorven, terwijl palmbomen in gebieden in Zuidoost-Azië zich lijken aan te passen door het voortbrengen van kleinere vruchten – klein genoeg om door vogels en vleermuizen gegeten en verspreid te worden. Zo luidden de onderzoeksresultaten van Onstein en haar team van onderzoekers uit Nederland, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Zweden en Denemarken, die gegevens hebben verzameld over meer dan tweeduizend soorten palmbomen verspreid over de hele wereld.

Vruchten zullen moeten krimpen

Door het ontbreken van bepaalde vruchteneters, zoals grote neushoornvogels, olifanten of reuzenschildpadden, kunnen planten met grote, ‘megafaunal’ vruchten worden gedwongen om ‘nieuwe’ vruchten te ontwikkelen. Dit is te vergelijken met vruchten die ten gevolge van selectie door de mens (zoals papaja's en mango's) steeds groter zijn worden. Maar in plaats van groter zullen deze vruchten juist kleiner moeten worden: ze moeten zich aanpassen aan de nog aanwezige kleinere dieren die hun zaden kunnen verspreiden. Bij onvoldoende zaadverspreiding kunnen de palmbomen uitsterven.

 ‘Hoewel het moeilijk is om inzicht te krijgen in de langetermijngevolgen van de huidige mondiale veranderingen, zijn er in het verre verleden ook mondiale veranderingen geweest, met name in de afgelopen 2,6 miljoen jaar’ zegt Renske Onstein. ‘We gebruiken het verleden daarom als een experiment om de invloed van de huidige en toekomstige mondiale veranderingen op palmbomen met zeer grote vruchten te leren begrijpen.’

Onstein denkt dat drastische veranderingen in het klimaat, de versnippering van habitats en het uitsterven van de megafauna die zich de afgelopen 2,6 miljoen jaar in Latijns-Amerika hebben voorgedaan oorzaken kunnen zijn van het toenemend uitsterven van palmbomen. In bepaalde gebieden in Zuidoost-Azië echter hebben mondiale veranderingen minder van dit soort ingrijpende gevolgen gehad, en dat is wellicht voor een groot deel te danken aan de verspreiding van palmboomvruchten door vliegende dieren zoals vogels en vleermuizen. De palmbomen lijken voldoende tijd te hebben gehad om zich via de ontwikkeling van kleinere vruchten aan te passen aan die vliegende dieren.

Fruit van palmen worden steeds kleiner van volume
Palmvruchten dienen als voedsel voor deze oerwoudvogel. Foto: UvA

Toekomst van palmbomen

Hoe ziet de toekomst van deze palmbomen met grote vruchten eruit? Er bestaan wereldwijd nog ten minste 220 soorten palmbomen die enorme vruchten dragen van meer dan 4 centimeter lengte. ‘Het is voor planten met grote vruchten, zoals palmbomen, steeds moeilijker om te overleven in onze door mensen gedomineerde wereld,’ licht universitair hoofddocent en hoofdauteur van het onderzoek Daniel Kissling toe. ‘Het verdwijnen van grote dieren uit het tropisch regenwoud, bijvoorbeeld door de jacht, illegale handel en het verlies aan leefomgeving, leidt tot verminderde zaadverspreiding en aanwas van deze planten. Daardoor kan ook de opslag van CO2 ernstig worden aangetast, bijvoorbeeld als slechts een klein deel van de bomen met grote zaden overleeft.’

De toenemende menselijke druk en de jacht op de nog bestaande megafauna leidt zonder twijfel tot een kettingreactie onder de planten die door deze dieren als voedselbron worden gebruikt. Het staat nog te bezien of alle palmbomen zich op tijd kunnen aanpassen.

Publication

Onstein RE, Baker WJ, Couvreur TLP, Faurby S, Herrera-Alsina L, Svenning J-C, Kissling WD. (2018). To adapt or go extinct? The fate of megafaunal palm fruits under past global change. Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 285, 20180882 .

Lees hier het volledige artikel