Zo’n twintig jaar lang waren platforms als Facebook en Twitter de centrale arena’s van het publieke debat. Aanvankelijk werden ze gevierd als spannende nieuwe omgevingen waar iedereen elkaar kon ontmoeten, ideeën kon uitwisselen en zelfs de democratie kon versterken. Al snel werd echter ook hun donkere kant zichtbaar: desinformatie, giftige uitingen en de opkomst van een boos en gepolariseerd publiek. Toch werden sociale media grotendeels gezien als “opkomende” technologieën en bleven ze vrijwel ongereguleerd.

Mediabedrijven met macht

Vandaag houdt dat verhaal geen stand meer. Burgers en wetenschappers zien sociale media steeds vaker voor wat ze zijn: machtige, sterk commerciële en vaak openlijk politieke mediabedrijven. Het publiek is inmiddels verspreid over vele – vaak niche – platforms, waarbij verschillende groepen zich in verschillende ruimtes concentreren. Onze feeds worden overspoeld met korte video’s, emotioneel geladen beelden, reclame en een groeiende stroom aan AI-gegenereerde inhoud. Communicatie is ondergeschikt geraakt aan het onttrekken van data, aandacht en onbetaalde arbeid om de AI-wedloop te voeden. Overheden, vooral in Europa, zijn via regulering begonnen terug te duwen, maar het is onzeker hoe ver dat zal reiken.

Deze veranderingen in percepties, mediagebruik, businessmodellen, ideologie en regulering markeren samen het begin van een nieuw tijdperk van platforms. Deze oratie schetst hoe onderzoek naar politieke communicatie en journalistiek zich zou kunnen aanpassen om hun impact op de democratie van vandaag beter te begrijpen.

Prof. dr. U. Klinger, hoogleraar Politieke communicatie en journalistiek: End of Beta: Political Communication after the First Age of Platforms

Deze oratie is hier live te volgen.