Een gezonde voedselomgeving is een belangrijke randvoorwaarde voor de volksgezondheid. Voor gemeenten is het echter lastig om vast te stellen hoeveel gezond en ongezond aanbod inwoners dagelijks tegenkomen. De Voedseldrukmonitor springt hierop in: het brengt op uniforme wijze in kaart hoe gezond of ongezond het voedselaanbod is, van buurt tot hele gemeente.

'De overheid bepaalt niet wat jij eet, maar moet er wel voor zorgen dat er in jouw buurt voldoende gezond eten te krijgen is. Anders is er sprake van een vervuilde voedselomgeving', stelt een van de onderzoekers hoogleraar Gezondheidsrecht Anniek de Ruijter van de Universiteit van Amsterdam.

Ruim driekwart van de buurten zijn ongezonder geworden

De onderzoekers brachten de voedselomgeving in alle buurten van Almere, Amsterdam, Breda, Den Haag, 's-Hertogenbosch, Groningen, Leiden, Rotterdam, Utrecht en Tilburg in kaart tussen 2014 en 2024.  De voedseldruk geeft aan in welke mate de bewoners worden blootgesteld aan gezond en ongezond voedselaanbod vanuit voedselverkooppunten, zoals supermarkten, groentewinkels, bakkers en fastfoodrestaurants.  De voedseldrukscore loopt van minus 500 tot plus 500. Hoe lager de score, hoe ongezonder de voedselomgeving. Hoe hoger de score, hoe gezonder.

Alle tien onderzochte gemeenten scoren in 2024 ongezond, met scores tussen -252 en -327. Binnen gemeenten zijn de verschillen groter: buurten variëren van relatief neutraal tot uiterst ongezond, met scores rond -450. In vergelijking met 2014 is 77% van de buurten nog ongezonder geworden. Ook ligt 93,6% van de middelbare en mbo-scholen in een omgeving met veel ongezonde verkooppunten.

Voedseldruk meenemen in beleid

De Voedseldrukmonitor is ontwikkeld om gemeenten beter inzicht te geven in hun voedselomgeving en zo de kloof tussen onderzoek en beleid te verkleinen. Met de monitor kunnen gemeenten buurten en schoolomgevingen met hoge ongezonde voedseldruk identificeren, scores tussen gebieden en steden vergelijken en veranderingen in de voedselomgeving over de tijd volgen. Deze inzichten kunnen gemeenten gebruiken bij het ondersteunen van beleidsontwikkeling en besluitvorming.

‘Met de Voedseldrukmonitor maken we zichtbaar hoe gezond of ongezond de dagelijkse voedselomgeving van bewoners is. Dat helpt gemeenten om gerichter te sturen’, stelt universitair docent Bestuursrecht Veerle van Waarde van de Universiteit van Amsterdam (ook onderzoeker in dit project).

Het rapport De Voedseldrukmonitor: Een instrument om de (on)gezonde voedselomgeving in kaart te brengen voor beleidsdoeleinden is opgesteld door onderzoekers en juristen van Amsterdam UMC en de Universiteit Amsterdam in opdracht van de gemeente Amsterdam en de City Deal Gezonde en Duurzame Voedselomgeving.