Tandenpoetsen en het reinigen tussen de tanden zijn de basis van een goede mondhygiëne, maar mondspoelmiddel is al jaren een onmisbare aanvulling stelt Van Swaaij. Fabrikanten van mondspoelmiddelen beloven een frisse adem, minder tandplak, gezonder tandvlees en een lagere kans op gaatjes.

Toch kwamen mondspoelmiddelen de afgelopen jaren ook negatief in het nieuws en waren er vooral zorgen over de veiligheid van mondspoelmiddelen met alcohol en chloorhexidine. Van Swaaij onderzocht de samenstelling van verschillende typen mondspoelmiddelen, hun werking, het gebruik door consumenten en de betekenis voor de dagelijkse tandheelkundige praktijk. Ze werpt hiermee nieuw licht op deze discussie.

Met, of zonder alcohol?

Alcohol in mondspoelmiddelen is een onderwerp dat online veel aandacht krijgt, vaak gepaard met stevige claims over mogelijke gezondheidsrisico’s. ‘Uit eerder wetenschappelijk onderzoek weten we al dat alcoholhoudende mondspoelmiddelen veilig zijn. Wij wilden weten of alcohol ook bijdraagt aan de effectiviteit van mondspoelmiddelen’, stelt Van Swaaij.

Uit haar onderzoek blijkt dat alcoholhoudende mondspoelmiddelen met essentiële oliën effectiever zijn in het verminderen van tandplakgroei dan alcoholvrije varianten. Dit geldt ook voor chloorhexidine houdende mondspoelmiddelen. ‘Dit verschil is vooral zichtbaar wanneer mensen uitsluitend spoelen en niet poetsen’, stelt Van Swaaij. ‘Wanneer mondspoelmiddelen worden gebruikt als aanvulling op tandenpoetsen, verdwijnen de verschillen tussen alcoholhoudende en alcoholvrije producten. Bij gebruik naast tandenpoetsen maakt de aanwezigheid van alcohol in type mondspoelmiddel dus weinig verschil.’

Qua smaak en mondgevoel gaven deelnemers aan het onderzoek over het algemeen wel de voorkeur aan alcoholvrije producten. ‘Mondspoelmiddel met de combinatie alcohol en essentiële oliën gaf vaker een verhoogde gevoeligheid en worden daardoor als minder prettig ervaren’, aldus Van Swaaij.

Effect op bloeddruk verwaarloosbaar

Daarnaast onderzocht Van Swaaij aan de hand van een literatuurstudie de mogelijke invloed van chloorhexidine op de bloeddruk. ‘Ook deze zorg zien we vaak terugkomen in sociale media’. Dit hangt volgens Van Swaaij samen met het verband dat wordt gelegd tussen chloorhexidine en mondbacteriën die een rol spelen bij de regulatie van de bloeddruk. ‘De gemeten veranderingen waren echter minimaal, niet significant en zelfs zo klein dat ze binnen de meetfout van een bloeddrukmeting vallen en klinisch niet relevant zijn’, concludeert Van Swaaij. In de praktijk noemt ze het effect van mondspoelmiddelen op de bloeddruk daarmee verwaarloosbaar.

Gerichter advies, betere uitkomsten

Van Swaaij concludeert dat mondspoelmiddelen veilig zijn in gebruik en, wanneer daar een specifieke indicatie voor is, een waardevolle aanvulling kunnen zijn op de dagelijkse mondverzorging. Wat werkt en wat wordt gewaardeerd door de gebruiker, hangt wel af van de formulering of samenstelling van het specifieke middel. Volgens van Swaaij ligt hier een belangrijke taak voor mondzorgverleners: ‘Door transparant te communiceren over ingrediënten, werking en mogelijke bijwerkingen, en die informatie af te stemmen op de individuele patiënt, kunnen zowel de behandeluitkomsten als de therapietrouw verbeteren.’

Details proefschrift

Op vrijdag 6 februari verdedigde Van Swaaij haar proefschrift 'Mouthwashes in preventive oral healthcare. From composition to clinical outcomes' succesvol aan de Universiteit van Amsterdam. (Promotoren: prof. dr. D.E. Slot, prof. dr. G.A. van der Weijden, prof. dr. M.F. Timmerman)