Wat als cruciale digitale systemen uitvallen?

In de VPRO-documentaire De week dat niks meer werkt beschrijven hoogleraar Privacy- en AI-recht Ot van Daalen en journalist Sophie Derkzen een denkbeeldige situatie. In één week vallen steeds meer digitale systemen uit. Van Daalen is hoogleraar aan de Amsterdam Business School en verbonden aan het Instituut voor Informatierecht (IViR) van de UvA.

Als de Verenigde Staten of China de toegang tot cruciale technologie, software of updates beperken, kunnen daardoor dagelijkse diensten in Europa, zoals het betalingsverkeer, minder goed werken. Volgens Van Daalen is het daarom belangrijk dat we meer investeren in digitale onafhankelijkheid.

Minder afhankelijk van één cloudaanbieder

Op 3 juni 2026 presenteerde de Europese Commissie de Cloud and AI Development Act (CADA). Met dit voorstel wil de commissie de Europese cloud- en AI-sector versterken om de afhankelijkheid van grote buitenlandse cloudaanbieders te verkleinen. Met clouddiensten kun je via internet bijvoorbeeld gegevens opslaan of rekenkracht gebruiken.

IViR-onderzoekers Plixavra Vogiatzoglou, Kristina Irion, Anushka Mittal, Laurens Naudts en Charis Papaevangelou brachten in kaart wat dit betekent voor de inkoop van clouddiensten door overheden. Volgens hen kunnen de Europese regels het lastiger maken om bij aanbestedingen strengere eisen aan leveranciers te stellen. Ze pleiten er onder meer voor dat overheden altijd met meerdere aanbieders werken. Zo verkleinen ze hun afhankelijkheid van één leverancier.

Meer datacenters alleen is niet genoeg

Met het voorstel wil de Europese Commissie ook de bouw van datacenters versnellen. Maar de IViR-onderzoekers wijzen er in een kritisch artikel in Computable op dat meer datacenters in Europa geen garantie bieden op Europese zeggenschap over de rekenkracht. Grote Amerikaanse aanbieders kunnen hun positie behouden, zelfs als ze datacenters binnen de EU bouwen.

Daarnaast zien de onderzoekers een risico voor het milieu en lokale gemeenschappen als projecten sneller doorgaan doordat de eisen aan milieueffectrapportages worden versoepeld. Digitale onafhankelijkheid vraagt volgens hen daarom om strengere eisen bij overheidsinkoop, duidelijke duurzaamheidsregels, democratische inspraak en meer steun voor Europese alternatieven en open-source-software.