Open scholarly communication: open access
Het bevorderen van Open Access (OA) is een belangrijk onderdeel van Open Science en fundamenteel voor Open Scholarly Communication: een zo groot mogelijk deel van de wetenschappelijke onderzoeksresultaten moet publiek toegankelijk zijn. Op dit terrein zijn al grote stappen gezet: in 2024 was 93% van de wetenschappelijke artikelen van UvA-onderzoekers Open Access, tegenover 52% in 2018.
Veel Open Access-publicaties komen tot stand via overeenkomsten met een aantal grote uitgevers om Open Access-publicaties te faciliteren (Gold Open Access), de zogeheten read and publish deals. Dit is kostbaar en financieel niet financieel duurzaam: uitgevers verhogen structureel de publicatiekosten (Article Processing Charges (APC) of Book Processing Charges (BPC)), terwijl een groeiend aantal publicaties de financiële lasten verder doet oplopen. Om deze reden streeft de UvA naar een transitie naar duurzamere publicatiemodellen en investeert zij in Diamond Open Access-platforms en initiatieven: publiceren via een not-for-profit uitgever.
Projecten en acties
- Stimuleren Diamond Open Access: De Bibliotheek werkt aan een aantal projecten ten behoeve van (vooral) Diamond Open Access. De projecten ‘APCs in the wild’ en ‘BPCs in the wild’ brengen in kaart hoeveel kosten worden gemaakt voor gold open access buiten de grote read and publish-deals. Uiteindelijk wil de UvA via beleid het gebruik van eerste geldstoom-middelen voor APC’s en BPC’s verbieden. Middelen die niet langer gebruikt worden voor APC’s en BPC’s kunnen op termijn gebruikt worden voor het verder stimuleren van Diamond Open Access.
- Heropening UvA Diamond Open Access Fund: Om Diamond Open Access te stimuleren heropent het UvA Diamond Open Access Fund in 2026. Via het fonds worden niet-commerciële, door de wetenschappelijke gemeenschap geleide publicatieplatforms en tijdschriften ondersteund.
- Pilot ‘publicatie-ondersteuning Open Access boekmaterialen’: Via de Bibliotheek start de pilot ‘publicatie-ondersteuning Open Access boekmaterialen’. De pilot bestaat uit advies (over licenties, metadata) en diensten (DOI, ISBN, opmaak) voor het publiek beschikbaar maken van boekmaterialen. Dit is (nog) niet mogelijk voor monografien of bundels, maar boekwerken zoals een liber amicorum, (advies)rapport, supplement of handreiking komen hiervoor in aanmerking. Een tweede fase in de pilot zou kunnen bestaan uit het leveren van advies en diensten rond het in eigen beheer uitgeven van peer-reviewed monografieën en eventueel tekstboeken door UvA-onderzoekers.