Wat kan de UvA concreet bijdragen aan het weerbaar maken van Nederland?

Susan te Pas: 'We werken bijvoorbeeld samen met TNO, het NFI en defensie aan de detectie van chemische wapens op locatie. Maar weerbaarheid is een thema in onderzoek met allerlei partners, niet alleen defensie. Denk aan AI-onderzoek naar het herkennen van deepfakes of verdachte geldstromen. Onderzoek op quantumgebied versterkt cybersecurity en onderwijs op het gebied van sleuteltechnologieën maakt dat Nederland en Europa onafhankelijker worden van andere landen. En onverwachter: onderzoek naar vogeltrek, waarmee vliegvelden en vluchtroutes veiliger kunnen worden ingericht, dus ook militaire vluchtroutes.'

Christa Boer: 'Juist als brede universiteit kunnen we iets betekenen. Onderzoek naar de effecten van oorlogsdreiging op mentaal welzijn, naar polarisatie en radicalisering, veerkracht bij kinderen uit gezinnen die zijn gevlucht voor oorlog. Allemaal inzichten die bijdragen aan een sterke en onafhankelijke samenleving.'

Waarom is het juist nu belangrijk om hierover in gesprek te gaan?

Susan te Pas: 'Als universiteit hebben we de verantwoordelijkheid om bij te dragen aan oplossingen voor complexe maatschappelijke vraagstukken, en daar hoort veiligheid en weerbaarheid ook bij. In de geopolitieke situatie waar we nu inzitten is die verantwoordelijkheid urgenter geworden. De vraag hoe we dat doen leeft in de samenleving, en dus ook onder studenten en medewerkers.'

Christa Boer: 'De samenleving staat voor grote veiligheidsuitdagingen: digitale aanvallen, verstoringen in energie en logistiek, en maatschappelijke polarisatie. Het is aan ons om dan inzichten te bieden waarmee we die uitdagingen het hoofd bieden. Als bestuur willen we de discussie voeren, zodat studenten en medewerkers makkelijker keuzes kunnen maken: waar kunnen en willen ze zelf aan meewerken?'

Wat komt er uit die gesprekken?

Susan te Pas: 'Met de decanen en het College van Bestuur hebben we een gezamenlijk uitgangspunt geformuleerd. Daarin leggen we uit waarom wij deze bijdrage belangrijk vinden, dat we samenwerken met maatschappelijke partners als defensie, en dat dit altijd gebeurt binnen onze eigen kaders en de wettelijke regels.'

Christa Boer: 'Het uitgangspunt is ook een manier om alle studenten en medewerkers van dezelfde informatie te voorzien: zo staan wij hierin. Het helpt om het gesprek met onze community te voeren. Binnen afdelingen of gezamenlijke faculteits-brede sessies. Dat zal per faculteit verschillen. Het uitgangspunt is de basis van wat wij als UvA al doen, maar maakt ook duidelijk waar onze grenzen liggen.'

Waar liggen die grenzen?

Susan te Pas: 'Ons uitgangspunt is dat we niet betrokken willen raken bij mensenrechtenschendingen of oorlogsmisdrijven. We kijken kritisch naar ethische dilemma’s, veiligheid en maatschappelijke impact. Ons onderwijs en onderzoek moet bijdragen aan een betere wereld. Maar we moeten daar wel realistisch in zijn: je kan nooit helemaal garanderen hoe kennis wordt gebruikt. Een schroevendraaier is bedoeld om iets mee te bouwen, maar het kan ook een wapen zijn. Dat betekent niet dat je geen schroevendraaiers mag maken, maar wel dat je zorgvuldig afweegt.'

Christa Boer: 'Ons onderzoek en onderwijs is in de eerste plaats altijd gericht op het versterken van de samenleving. Dat blijft zo. Samenwerkingen moeten voldoen aan onze ethische toetsing en plaatsvinden onder voorwaarden die academische vrijheid en zorgvuldige omgang met data waarborgen. Die waarden zie je overigens ook terug in strenge ethische eisen van de EU, de overheid en defensie zelf.'

Waarom is het aan de UvA om zich hiervoor in te zetten?

Susan te Pas: ‘Wereldwijd staan vrijheden onder druk, onder meer door snel ontwikkelende technologie. Als universiteit hebben we de verantwoordelijkheid om die systemen te begrijpen en er kritisch onderzoek naar te doen.’

Christa Boer: ‘De UvA staat midden in de samenleving en heeft een publieke rol in het versterken van democratie en vrijheden, inclusief onze eigen academische vrijheid. Die zijn niet vanzelfsprekend en vragen om onderhoud. Kritische wetenschap is daarin onmisbaar.’

Meer informatie

• De decanen en het College van Bestuur van de UvA formuleerden een uitgangspunt over samenwerking met maatschappelijke partners als defensie aan de weerbaarheid en veiligheid van Nederland. Bekijk het uitgangspunt 
• Op deze pagina vinden studenten, onderzoekers en andere medewerkers meer informatie over hoe de UvA omgaat met dit thema.