Ook UvA-hoogleraar Social Neuroscience Christian Keysers krijgt een Advanced Grant. Hij deed zijn aanvraag vanuit het het Nederlands Herseninstituut (NiN). 

De Advanced Grant bedraagt per project maximaal 2,5 miljoen euro en wordt toegekend op basis van wetenschappelijke excellentie van zowel de wetenschapper als het onderzoeksvoorstel.

De gehonoreerde projecten

Dr. Maria Aloni, universitair hoofddocent Logic and Language: Cognitive Biases in Reasoning and Interpretation (NIHILPLUS)

Mensen redeneren in het dagelijks leven vaak anders dan de klassieke logica voorschrijft. Dat wordt meestal uitgelegd als een vorm van ‘verborgen rationaliteit’: mensen halen extra betekenis uit een zin, omdat sprekers en luisteraars elkaar zo efficiënt mogelijk willen begrijpen. Dat zou het gevolg zijn van impliciete regels voor coöperatieve communicatie. Aloni stelt een andere, prikkelende gedachte voor: veel van die extra betekenissen ontstaan niet doordat we zó rationeel zijn, maar juist doordat ons brein bepaalde vormen van redeneren lastig vindt. We kiezen onbewust de makkelijkste mentale route.

Neem een ouder die tegen een kind zegt: ‘Je mag je huiswerk maken of naar het strand’. Volgens de logica volgt hier alleen uit dat minstens één van de twee opties is toegestaan. Toch begrijpen de meeste mensen dit als: je mag naar het strand én je mag je huiswerk maken – echte vrije keuze. Formeel klopt dat niet, maar het voelt volkomen vanzelfsprekend.

Aloni onderzoekt drie systematische denkvoorkeuren, zogenoemde cognitieve biases, die ons redeneren en taalbegrip sturen. Ze ontwikkelt nieuwe logische modellen om die biases precies te beschrijven en test haar ideeën in experimenten met volwassenen en kinderen. Dat moet duidelijk maken hoe groot de kloof is tussen formele logica en alledaags redeneren. Deze kennis kan helpen om communicatie, onderwijs én bijvoorbeeld juridische en AI-systemen beter te laten aansluiten op hoe mensen echt denken.

Prof. dr. Arnon Kater, hoogleraar Inwendige geneeskunde, in het bijzonder translationele hematologie: Signaling and Powering Anti-cancer Responses in T Cells (SPARC)

Kater onderzoekt waarom afweercellen die kanker moeten opruimen, bij veel patiënten hun kracht verliezen. Moderne immuuntherapieën, zoals CAR T-celtherapie, kunnen sommige vormen van leukemie genezen, maar werken bij de meeste vormen van kanker nog onvoldoende.

Op dit moment richt veel onderzoek zich op het verbeteren van de manier waarop T-cellen worden geactiveerd. De heersende gedachte is dat tumoren deze cellen onvoldoende activeren en hen belangrijke voedingsstoffen ontnemen. Vrijwel alle huidige immuuntherapieën proberen daarom de bestaande activeringsroute van T-cellen effectiever te benutten.

Kater komt met een fundamenteel andere verklaring. Volgens zijn onderzoek sturen kankercellen de afweercellen voortdurend aan met een activeringssignaal dat normaal gesproken na korte tijd weer uitdooft. Doordat dit signaal blijft aanstaan, raken T-cellen ontregeld. Als gevolg daarvan raken de mitochondriën, de energiecentrales van de cel, steeds verder beschadigd, waardoor T-cellen zich niet meer goed kunnen delen, onvoldoende lang overleven en uiteindelijk minder effectief kankercellen opruimen.

Katers onderzoek laat zien dat dit proces omkeerbaar is. Door T-cellen via een alternatieve route te activeren, kan hun energievoorziening en functie worden hersteld, ook in modellen van vaste tumoren zoals darmkanker. Met het SPARC-project wil Kater ontrafelen hoe deze ontspoorde signalering ontstaat en deze kennis vertalen naar een nieuwe generatie immuuntherapieën die de werking van T-cellen bij veel meer vormen van kanker kunnen herstellen.

Avanced Grant voor Christian Keysers

Christian Keysers, hoogleraar Social Neuroscience aan de UvA, ontvangt een ERC Advanced Grant zijn onderzoeksproject The Neuro-Computational Mechanisms of the Aversion to Harm Others (HarmAversion). Hij gaat het onderzoek uitvoeren aan het Nederlands Herseninstituut NiN, waar hij de onderzoeksgroep ‘Het empathische brein’ leidt.

Lees meer over het project van Keysers