Het GameLab werd opgericht om onderzoekers en studenten een plek te bieden waar videogames op een kritische en analytische manier bestudeerd kunnen worden. Volgens medeoprichter en coördinator Toni Pape is het lab de afgelopen jaren sterk in ontwikkeling geweest. ‘Waar we ons eerst vooral richtten op onderzoekers binnen de faculteit, zetten we nu bewust in op interdisciplinair werken. We willen games vanuit verschillende perspectieven onderzoeken en juist de samenwerking met andere disciplines opzoeken.’

Gaming literacy

Die multidisciplinaire aanpak is duidelijk zichtbaar in de projecten die binnen het lab plaatsvinden. Onderzoekers houden zich bezig met uiteenlopende thema’s: van erfgoed en educatie tot technologie en identiteit. Zo ontwikkelde literatuurwetenschapper Claire Stocks samen met erfgoedpartners een applicatie waarin spelers een historische omgeving uit de Romeinse tijd kunnen verkennen. Tegelijkertijd onderzoekt Irene van Driel hoe games invloed hebben op de identiteitsvorming van kinderen en jongvolwassenen. Aan de technische kant wordt er gewerkt aan game design en innovatieve toepassingen zoals virtual reality-interfaces.

Wat deze uiteenlopende projecten met elkaar verbindt, is het concept van gaming literacy. ‘Dit verwijst naar de fundamentele vaardigheden en kennis die je nodig hebt om games te spelen’, legt Pape uit. ‘Denk aan impliciete regels, zoals dat je vaak het licht moet volgen, dat spelwerelden grenzen hebben, maar ook basale vaardigheden zoals het gebruik van een controller. Ons doel is om de geletterdheid rond games te versterken, zodat we gezond speelgedrag stimuleren en het bewustzijn vergroten van de manier waarop technologische, economische en sociale factoren de games vormgeven die mensen spelen.’

Game jams

Naast onderzoek speelt ook samenwerking met externe partners een belangrijke rol. Zo wordt er gekeken naar mogelijke bijdragen aan een tentoonstelling over games in het NEMO Science Museum. Ook zijn er initiatieven zoals zogeheten game jams, waarin deelnemers in korte tijd games ontwikkelen rond een specifiek thema. Onderzoeker Karla Zavala Barreda organiseerde bijvoorbeeld een internationale game jam rond climate justice, in samenwerking met partners in Zuid-Afrika.

Binnen dit soort projecten is er ook aandacht voor de culturele aannames die in games besloten liggen. Veel spellen zijn nog gebaseerd op westerse of zelfs koloniale denkbeelden, waarin ontdekken en veroveren centraal staan. De vraag die onderzoekers stellen is hoe je games kunt ontwerpen die deze patronen doorbreken. Zo ontstaat een meer dekoloniale benadering van game design, waarin andere perspectieven en speelvormen centraal staan.

Maatschappelijke trends

Het GameLab kijkt echter niet alleen naar de inhoud van games, maar ook naar bredere maatschappelijke trends. Pape zelf doet momenteel onderzoek naar zogeheten gameplay loops: herhalende spelelementen waarin spelers steeds opnieuw dezelfde handelingen uitvoeren om beter te worden. Maar in de huidige, volwassen gamecultuur reflecteren games ook kritisch op dit kernonderdeel van hun ontwerp. Dat doen ze bijvoorbeeld door te proberen de loops die ze zelf creëren juist te “doorbreken”. Een voorbeeld hiervan is het momenteel populaire roguelike-genre. Volgens Pape kan dit wijzen op een bredere culturele ontwikkeling.

'We leven in een tijd waarin zelfoptimalisatie en voortdurende verbetering worden gestimuleerd. Roguelikes zijn een bijzonder genre: ze moedigen tijdens het spelen vaak zelfverbetering aan, terwijl ze datzelfde idee in het verhaal juist ter discussie stellen of ertegen ingaan. Ik ben benieuwd hoe zulke tegenstrijdige boodschappen invloed hebben op hoe mensen games begrijpen.'

Ook studenten spelen een steeds belangrijkere rol binnen dit onderzoeksveld. Steeds vaker kiezen zij games als onderwerp voor hun scriptie. Zo kunnen ze zich bijvoorbeeld richten op mobiele games zoals Genshin Impact of League of Legends: Wild Rift, en kritisch analyseren hoe verdienmodellen, verhaallijnen en spelersgemeenschappen met elkaar samenhangen.

Volgens Pape laat deze groeiende interesse zien hoe belangrijk games zijn geworden in de hedendaagse cultuur. 'Games zijn niet langer alleen entertainment, maar vormen een complex ecosysteem waarin technologie, economie en sociale interactie samenkomen.' Het GameLab onderzoekt deze verbanden om beter te begrijpen hoe (digitale) games cultuur en samenleving vormgeven.