De één heeft al maanden een noodpakket in huis en de ander doet dat af als onzin. Van Daalen valt in de eerste categorie. ‘Er zijn mensen die zich door de lange periode van voorspoed nog maar moeilijk kunnen voorstellen dat het ook mis kan gaan. Maar we stevenen af op een wereld die wordt gedomineerd door extreme weersomstandigheden, geopolitieke spanningen en onvoorspelbare leiders zoals Trump.’ Hij dook voor zijn eigen gemoedrust in de systemen die Nederland veilig houden en schreef over de rampscenario’s die realiteit kunnen worden en over hoe we ons daarop kunnen voorbereiden.

Wat zijn op dit moment de grootste dreigingen voor Nederland?

‘Ik kijk naar de gevaren van overstromingen, het uitvallen van elektriciteit, pandemieën, oorlog en autocratie. Maar die dingen staan niet los van elkaar. Als het ene systeem uitvalt heeft dat effect op het andere systeem. Als er bijvoorbeeld een grote overstroming is, kan de stroom uitvallen, kun je niet meer pinnen en bederft het eten in de koelkast. Ik denk dat het rangschrikken van dreigingen afdoet aan wat echt belangrijk is: dat je jezelf moet voorbereiden op eventuele rampen.’

Hoe bereid je je voor op een crisis?

‘Hou het simpel. Zorg voor contant geld, een powerbank, water, kaarsen en eten in huis. Er is een kans dat het misgaat en dat we zonder stroom komen te zitten. Ik voelde zelf wel iets van gêne toen ik zo’n noodpakket samenstelde. Maar een vriend van me zei terecht dat je je pas echt schaamt als je bij de buren moet aanbellen voor drinkwater, omdat je de oproepen van de afgelopen maanden hebt genegeerd. Ik zou het gewoon doen en het niet te groot maken. Dit zijn dingen die je zelf kunt regelen in je eigen leven en rond je huis. Op andere zaken heb je niet zulke directe invloed, zoals het uitbreken van oorlog en het beschermen van de rechtstaat.’

Wat kunnen juristen doen om Nederland veilig te houden?

‘Ik maak me best zorgen over de relevantie van juristen in de toekomst. Mijn expertise zit in cybersecurity en mensenrechten. Ik denk nog steeds dat ik daar relevant onderzoek naar kan doen, maar ik ben wel sceptischer geworden over de rol van het recht. Het recht is alleen relevant als je afspreekt dat je het ook allemaal respecteert. In Nederland is dat wel het geval. Maar op internationaal niveau is dat wel een beetje klaar; dat zie je nu met Groenland. Het recht is zonder steun van de macht niet veel waard.’

Kunnen we voorkomen dat het recht minder belangrijk wordt?

‘Ik denk dat we in Europa veel meer moeten investeren in digitale onafhankelijkheid. Dat is een onderwerp waar ik veel onderzoek naar doe. Het is heel belangrijk om technische ontwikkeling te ondersteunen in Europa – al zie ik af en toe de neiging om daar vooral kritisch op te zijn. Maar als je vrijheid belangrijk vindt, is het ook belangrijk om niet afhankelijk te zijn van China voor de chips die in je telefoon zitten en om een overleg tussen Groenland en Denemarken niet via het Amerikaanse Microsoft Teams te voeren. En ik hoop dat we gaan naar een wereld van ontwapening, maar als er wel wapens nodig zijn heb ik liever dat we die zelf maken. Als Amerika nu Groenland binnenvalt, kunnen ze Europese wapens uitzetten omdat de software van Amerikaanse makelij is. Het is ongelofelijk belangrijk dat we het rechtstatelijke apparaat beschermen tegen de overname van autocraten. In Nederland zijn we net zo kwetsbaar als andere landen.’

Hoe beschermen we de Nederlandse rechtsstaat?

‘Mijn vermoeden is dat Trump eerder een symptoom is dan de oorzaak. De vraag is waar dat vandaan komt. Daar ben ik alleen geen expert in en die illusie wil ik ook niet wekken. Maar mijn intuïtie is dat je geen extreme ongelijkheid moet hebben in inkomen en vermogen. Als het ons in Europa lukt om dat te voorkomen, hebben we denk ik een betere kans. Ook in Nederland zijn er mensen die niet meeprofiteren van het succes van de open, liberale maatschappij. Dat lijkt me een belangrijk onderdeel van het probleem.’

Ben je nog enigszins gerustgesteld na het schrijven van dit boek?

‘Ik maak me van nature snel zorgen, maar tijdens het schrijven zag ik ook dat sommige dingen meevallen. Ik kreeg een bepaalde bewondering voor hoe robuust sommige systemen zijn. We hebben allerlei noodscenario's uitgedacht om het systeem weer op te starten als de elektriciteit uitvalt. Dat is echt fantastisch. Over sommige dingen blijk ik me helemaal geen zorgen te hoeven maken. In Nederland produceren we bijvoorbeeld veel meer voedsel dan we nodig hebben. We zullen dus niet snel honger krijgen. Dat neemt niet weg dat het belangrijk is om je voor te bereiden op een ramp waar dat kan. Maar ga daarna ook weer door. Het heeft geen zin om alleen maar bang te zijn. Dus bereid je goed voor, maar geniet ook gewoon van het leven.’