Over die vragen gingen wetenschappers en experts uit de praktijk op 7 oktober in gesprek, tijdens het alumni-event van UvA Economie en Bedrijfskunde. 

De avond bestond uit een keynote van Maarten Pieter Schinkel, hoogleraar Mededingingseconomie en Regulering aan de Amsterdam School of Economics (ASE), gevolgd door een panelgesprek onder leiding van hoogleraar Edo Roos Lindgreen (Amsterdam Business School). 

Decaan Roel Beetsma benadrukte in zijn opening dat digitale soevereiniteit om meer draait dan techniek. Het gaat ook om zaken als over publieke waarden, innovatie-ecosystemen, governance en onderwijs: de bestuurders en beleidsmakers die straks over onze digitale infrastructuur beslissen, worden nu aan de universiteit opgeleid.

Big Tech als octopus 

Schinkel gebruikte een beeld dat al ruim een eeuw meegaat: de octopus, ooit het symbool van oliegigant Standard Oil, dat uiteindelijk werd opgesplitst. Nu staan de tentakels voor de marktmacht van Big Tech en de vele diensten die binnen één bedrijf samenkomen. 

Pogingen om die greep te verzwakken, leverden volgens Schinkel tot nu toe te weinig op. Europa voerde weliswaar mededingingszaken en nieuwe regels in, zoals de Digital Markets Act, maar een opsplitsing bleef uit. Tekenend: toen de Europese Commissie Google in 2025 een boete van 2,95 miljard euro oplegde voor misbruik van zijn machtspositie in advertentietechnologie, steeg de beurskoers van moederbedrijf Alphabet gewoon door. Incidentele boetes zijn dus niet genoeg. Er zijn structurele ingrepen nodig, aldus Schinkel. 

Schinkel lichtte een aanpak toe bestaande uit drie stappen. Eerst: isoleer de kernfunctie van een platform. Bij Alphabet betekent zo'n 'smart cut' dat Search, Maps en YouTube worden losgeknipt van de commerciële diensten eromheen. De voordelen van netwerkeffecten blijven dan behouden, terwijl de rest van het ecosysteem openligt voor concurrentie. Daarna: open standaarden, interoperabiliteit en dataportabiliteit afdwingen, zodat overstappen makkelijker wordt. En tot slot: de ontwikkeling van concurrerende alternatieven stimuleren.

Opschalen en keuzemogelijkheden

Bij die laatste stap pakte het panel de draad op. Roos Lindgreen riep Myrthe Hooijman, Paul van Vulpen, Martijn Dekker en Harmenjan Sijtsma op het podium. Samen met Schinkel bespraken zij onder meer hoe Nederlandse en Europese tech-alternatieven beter van de grond kunnen komen. 

Hooijman werkt bij Techleap, dat Nederlandse start-ups en techbedrijven helpt opschalen. Aan technologische kennis ontbreekt het in Europa volgens haar niet. Wat wel ontbreekt, is het vermogen om op te schalen, onder meer door te weinig financiering. Schinkel wees erop dat Europese bedrijven ook moeilijk klanten wegtrekken bij Big Tech. Volgens Hooijman kunnen overheden hier een rol spelen door als klant te kiezen voor Europese alternatieven. 

Paul van Vulpen, universitair docent Information Systems aan de Amsterdam Business School, ging ook in op deze vraagkant. Door samen te werken, bijvoorbeeld binnen een sector, kunnen organisaties hun vraag bundelen (harmonizing demand) en zo lokale tech-initiatieven tot stand laten komen. Onderwijs- en kennisinstellingen doen dat al via ICT-coöperatie SURF, benoemde Van Vulpen. 

Martijn Dekker, Chief Information Security Officer van ABN AMRO en hoogleraar aan de UvA, benadrukte het belang van keuzevrijheid: wie kan kiezen, is minder afhankelijk. Daarom ging ABN AMRO een strategisch partnerschap aan met het Franse AI-bedrijf Mistral. Dat volledig Europees werken met AI kan, liet Harmenjan Sijtsma zien: met zijn bedrijf EU GPT draait AI op lokale servers en Europese clouds. Hij pleitte voor strengere regelgeving om onze data te beschermen. 

Een opdracht aan de UvA

Een van de alumni in de zaal gaf UvA Economie en Bedrijfskunde een opdracht mee: wie meer Europese techbedrijven wil, moet ondernemerschap onder studenten aanwakkeren, en dat niet alleen vanuit de theorie. Decaan Beetsma onderschreef dat volledig. Hij wees op challenge-based onderwijs, waarin studenten werken aan echte vraagstukken uit het bedrijfsleven, en gaf aan dat de UvA Economie en Bedrijfskunde daar de komende tijd verder op wil inzetten. Daarmee kwam de avond terug bij zijn begin. De universiteit levert niet alleen de kennis om Big Tech beter te reguleren, maar ook de mensen die de alternatieven moeten bouwen.