Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
EN

Een internationaal team van sterrenkundigen onder Nederlandse leiding heeft de allereerste opname gemaakt van een jonge, zonachtige ster met twee reuzenplaneten. Tot nu toe hadden astronomen bij een ster die vergelijkbaar is met de zon nooit meer dan één planeet rechtstreeks waargenomen. De sterrenkundigen, waaronder Christian Ginski van het Anton Pannekoek Instituut van de Universiteit van Amsterdam, gebruikten de Very Large Telescope van de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili. De resultaten zijn vandaag gepubliceerd in het vakblad The Astrophysical Journal Letters.

Allereerste opname van een meervoudig planetenstelsel bij een zonachtige ster
Allereerste opname van een meervoudig planetenstelsel bij een zonachtige ster

Zeldzame waarneming

'Onze waarneming vormt een momentopname van een planetenstelsel dat enigszins lijkt op ons zonnestelsel, maar dan in een veel vroeger stadium', zegt Alexander Bohn, promovendus aan de Universiteit Leiden. Hij gaf leiding aan het nieuwe onderzoek.

Astronomen hebben indirect al duizenden planeten in ons Melkwegstelsel gedetecteerd, maar slechts een fractie van deze exoplaneten is rechtstreeks in beeld gebracht. Coauteur Matthew Kenworthy (Universiteit Leiden): 'Rechtstreekse opnamen van twee of meer exoplaneten bij dezelfde ster zijn zelfs nog zeldzamer. Tot nu toe was dat slechts tweemaal gelukt. In beide gevallen ging het om sterren die duidelijk verschillen van onze zon.'

Ver van de moederster

De twee planeten zijn op de nieuwe opname te zien als twee heldere lichtpunten op ruime afstand van hun moederster TYC 8998-760-1. De ster is slechts zeventien miljoen jaar oud en staat op ongeveer driehonderd lichtjaar van de aarde in de richting van het zuidelijke sterrenbeeld Musca (Vlieg). Door verschillende opnamen op verschillende tijdstippen te maken, kon het team deze planeten onderscheiden van de achtergrondsterren.

De twee gasreuzen draaien op afstanden van ongeveer 160 en 320 maal de afstand zon-aarde om hun moederster. Daarmee zijn ze veel verder van hun ster verwijderd dan Jupiter en Saturnus van onze zon. Jupiter staat op vijfmaal de afstand zon-aarde. Saturnus op tienmaal de afstand zon-aarde. De beide exoplaneten zijn ook veel zwaarder dan die in ons eigen zonnestelsel. De buitenste heeft zes keer zoveel massa als Jupiter. De binnenste veertien keer zoveel.

Oorsprong onbekend

De sterrenkundigen gebruikten het SPHERE-instrument op de Very Large Telescope in de Chileense Atacama-woestijn. SPHERE is mede in Nederland ontwikkeld. Het instrument schermt het licht van de ster af met behulp van een zogeheten coronagraaf. Daardoor worden planeten zichtbaar. Het gaat dan vooral om jonge, warme planeten die helder oplichten in infraroodlicht.

In de toekomst willen de wetenschappers onderzoeken of de planeten op de huidige afstanden van hun ster zijn ontstaan of dat ze van elders zijn gemigreerd.

Publicatiedetails

Two Directly Imaged, Wide-orbit Giant Planets around the Young, Solar Analog TYC 8998-760-1. Alexander J. Bohn et al. Geaccepteerd voor publicatie in The Astrophysical Journal Letters. https://www.eso.org/public/archives/releases/sciencepapers/eso2011/eso2011a.pdf