Sociale wetenschappers zien de markt en de gift doorgaans als twee tegengestelde ruilsystemen. Ruilverkeer op de markt is anoniem en zakelijk; de economische waarde van goederen en diensten wordt in een markttransactie expliciet gemeten en dient onmiddellijk te worden gecompenseerd door middel van een equivalent geldbedrag. Giften daarentegen worden geassocieerd met relatief intieme relaties zoals vriendschappen of familiebanden. De waarde van giften wordt juist niet gemeten, maar de verwachting is wel dat de ontvanger van de gift in de toekomst zijn schuld inlost met een tegengift; oftewel het principe van reciprociteit.

In zijn oratie laat Velthuis zien dat beide ruilsystemen lang niet zo gescheiden zijn; binnen markten worden voortdurend grote en kleine giften gegeven: van relatiegeschenken, kerstpakketten tot de blokjes kaas en plakjes worst die de kaasboer en de slager aan de kinderen van klanten verstrekt. Dit rijke giftenverkeer heeft verschillende functies binnen markten - ze dragen bij aan het creëren van vertrouwensrelaties. Omdat ze loyaliteit tussen koper en verkoper in de hand werken, maken ze ongecontroleerde - en dus risicovolle - competitie op markten controleerbaar. Giften stellen consumenten in staat nieuwe goederen naar waarde te schatten en ze maken controversiële handel in goederen met een sterk symbolisch of ethische waarde (denk aan organen of seksuele diensten) legitiemer.

Onderkennen dat de gift en de markt met elkaar verweven zijn is met name van belang voor een beter begrip van de digitale economie. Ogenschijnlijk geven bedrijven als Google en Facebook (en dochterbedrijf Whatsapp) gratis weg, maar consumenten betalen wel degelijk in de vorm van persoonlijke data. Net als bij de gift wordt de waarde van wat er in de digitale economie wordt uitgeruild evenwel niet expliciet gemeten. 

Dhr. prof. dr. O.J.M. Velthuis, hoogleraar Sociologie, in het bijzonder van economisch leven en cultuur: Geven om geld. Waarom de marktsamenleving giftrelaties nodig heeft.

Deelname

Toegang vrij