Digitale technologieën zijn doorgedrongen tot in de haarvaten van onze samenleving en drukken een zwaar stempel op de onderwijssector. Wat vijftig jaar geleden begon met de introductie van de rekenmachine in de klas, gevolgd door de (stand-alone) tekstverwerker en de laptop, is inmiddels uitgegroeid tot een indrukwekkend arsenaal van cloud-gebaseerde tools waaronder chatbots als Gemini en ChatGPT. Het publieke onderwijs speelt een cruciale rol in het leren omgaan met ICT-tools die steeds meer taken overnemen van mensen, vaak onder het mom van efficiëntie of gebruikersgemak. Maar ondertussen leidt het uitbesteden van vaardigheden aan machines tot een steeds grotere afhankelijkheid ervan.

Verschillende vormen van digitale autonomie

Wat doet deze afhankelijkheid van digitale systemen met de autonomie van het opgroeiende kind en met de lerende jongere, of jongvolwassene? En wat betekent deze transformatie voor de school en de professionals die daar werken? In haar lezing gaat Van Dijck in op verschillende vormen van digitale autonomie. Het eerste deel gaat over individuele autonomie van leerlingen en de professionele autonomie van leraren in het funderend onderwijs. Het tweede deel belicht institutionele autonomie: welke rol speelt de mbo-school als lerende organisatie en hoe verhoudt die zich tot technologieleveranciers? Het laatste deel is gewijd aan infrastructurele autonomie: hoe het hoger onderwijs steeds afhankelijker is geworden van Big Tech-infrastructuren en hoe universiteiten in het tijdperk van AI kunnen bijdragen aan de onafhankelijkheid van onderwijs en onderzoek.

Over José van Dijck

Prof. dr. José van Dijck is universiteitshoogleraar Media en digitale samenleving aan de Universiteit Utrecht. Zij doet onderzoek naar sociale media, de impact van mediatechnologieën en tech-bedrijven op de digitale cultuur. In 2021 won zij de prestigieuze Spinozapremie van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Van 2015 tot 2018 was zij president van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Van Dijck ontving eredoctoraten van de Universiteit van Lund (2019), de Universiteit van Oslo (2024) en de Universiteit Hasselt (2026). Haar boeken, The Culture of Connectivity. A Critical History of Social Media (2013) en The Platform Society. Public Values in a Connective World (2018, met Thomas Poell en Martijn de Waal), werden vertaal in het Italiaans, Spaans en Chinees.

José van Dijck was in het verleden lid van de Stichting Lux et Libertas (NRC Handelsblad), Raad van Toezicht van de VPRO en NEMO Science Museum. Momenteel is zij onder andere voorzitter van de Stichting De Groene Amsterdammer en lid Raad van Toezicht van het Rijksmuseum.

Aanmelden

Toegang vrij. Vooraf aanmelden (verplicht) via het formulier in onderstaande link. Mocht je na registratie toch verhinderd zijn, meld je dan s.v.p. af via de afmeldlink die staat in de bevestigingsmail die je ontvangt na aanmelding.

De lezing zal ook via een livestream te volgen zijn. Voor het bekijken van de livestreamopname hoef je je niet aan te melden.

De uitnodiging en de tekst van de lezing verschijnen uitsluitend nog in digitale vorm. Mail naar Kohnstammlezing-fmg@uva.nl als je per e-mail uitgenodigd wilt worden voor toekomstige Kohnstammlezingen.