Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Switch to English

Uit nieuw archiefonderzoek is voor het eerst de exacte locatie van het wereldberoemde schilderij ‘Het straatje’ van Johannes Vermeer te herleiden. Prof. dr. Frans Grijzenhout, hoogleraar Kunstgeschiedenis van de nieuwere tijd aan de Universiteit van Amsterdam, raadpleegde 17de-eeuwse archiefstukken die nog niet eerder voor dit doel werden gebruikt en die nu duidelijk uitwijzen waar de oorspronkelijke locatie van het straatje in Delft zich bevindt.

Dhr. prof. dr. F. Grijzenhout
Frans Grijzenhout (foto: Jeroen Oerlemans)
Links: Gezicht op huizen in Delft, bekend als ‘Het straatje’, Johannes Vermeer, ca. 1658 
Rechts: straatje met huidige bewoners Delft door Olivier Middendorp
Schilderij: Rijksmuseum, foto: Olivier Middendorp

Aan de ontdekking van Het straatje van Vermeer is een tentoonstelling gewijd die van 20 november t/m 13 maart 2016 te zien is in het Rijksmuseum. Aansluitend is de tentoonstelling te zien in Museum Prinsenhof Delft.

Het adres

Dankzij nieuw onderzoek heeft Grijzenhout het exacte adres kunnen vaststellen:  de Vlamingstraat in Delft ter hoogte van de huidige nummers 40-42. In de loop van de tijd zijn verschillende andere Delftse adressen gesuggereerd, maar geen was overtuigend. De bron die Frans Grijzenhout raadpleegde en die tot de sluitende conclusie van zijn onderzoek leidde, is De legger van het diepen der wateren binnen de stad Delft uit 1667, ook wel het Register op het kadegeld genoemd. In dit register werd bijgehouden hoeveel belasting iedereen in Delft die een huis aan een gracht bezat, moest betalen voor het uitdiepen van de gracht en het onderhoud van de kade voor zijn deur. Het register geeft een gedetailleerd en tot op ca. 15 cm nauwkeurig beeld van de breedte van alle huizen én van alle tussengelegen gangen (‘poorten’) aan de grachten in Delft in de tijd van Vermeer. Zo kon worden vastgesteld dat aan de noordzijde van de Vlamingstraat, een tamelijk smalle gracht in het destijds armere, oostelijke deel van Delft, ter hoogte van de huidige nummers 40-42, twee huizen stonden. De huizen waren elk zo’n 6,30 m breed met daartussenin in twee, direct naast elkaar gelegen poorten, ieder ca.1,20 m breed. Aanvullend onderzoek naar de ligging van de huizen en tuintjes daarachter bevestigt dat de situatie ter plaatse volkomen overeen komt met het schilderij. Nergens anders in Delft in de tijd van Vermeer kwam deze constellatie voor.

De Penspoort

De huizen die er tegenwoordig staan, dateren uit het laatste kwart van de 19de eeuw. Alleen het markante rechterpoortje van Het straatje is nog steeds herkenbaar. Het onderzoek heeft verder uitgewezen dat het rechterhuis op Het straatje eigendom was van een tante van Vermeer, de weduwe Ariaentgen Claes van der Minne, een halfzus van zijn vader. Deze tante voorzag in haar levensonderhoud en dat van haar vijf kinderen door de verkoop van pens. De poort naast het huis werd dan ook de Penspoort genoemd. Verder weten we dat Vermeers moeder en zus aan dezelfde gracht woonden, schuin aan de overkant. Het is daarom aannemelijk dat Johannes Vermeer het huis goed kende en dat er voor hem persoonlijke herinneringen aan verbonden waren.

Vermeer

Van Vermeer zijn ongeveer 35 schilderijen bewaard gebleven, waaronder maar twee stadsgezichten. Een daarvan is Gezicht op huizen in Delft, de oudst bekende naam van Het straatje, in het Rijksmuseum, het andere is Gezicht op Delft in het Mauritshuis in Den Haag. De drie andere schilderijen van Vermeer in de collectie van het Rijksmuseum zijn, Het melkmeisje, De brieflezende vrouw en De liefdesbrief.

Publicatie

Frans Grijzenhout: Het Straatje van Vermeer. Gezicht op de Penspoort in Delft (Uitgever: Rijksmuseum) ISBN: 978-94-91714-69-6

Presentatie Het straatje van Vermeer ontdekt!

De presentatie is van 20 november 2015 t/m 13 maart 2016 te zien in het Rijksmuseum en aansluitend van 25 maart t/m 17 juni 2016 in Museum Prinsenhof Delft.