De Veni-laureaten gaan onder andere onderzoek doen naar de hersenrespons op medicatie (inzoomen met farmacologische MRI), de geboorte en dynamiek van morele markten, de invloed van politieke satire op politiek engagement onder jongeren, het voortleven van elektroakoestische muziek, en de helderste neutronensterren in het universum.

De Veni wordt jaarlijks door NWO toegekend. In totaal dienden in deze Veni-ronde 1115 onderzoekers een ontvankelijk onderzoeksproject in voor financiering. Daarvan zijn er nu 154 gehonoreerd.

De toekenningen

AMC

• Dr. Jeffrey Kroon (Vasculaire Geneeskunde): Stofwisseling van de bloedvaten sturen tegen slagader-verkalking
  20% van de bevolking heeft een verhoogd lipoproteine(a). Ook wel bekend als het onderbelichte, maar ziekmakender broertje van LDL; het ‘slechte cholesterol’. Dit leidt vaak tot een ontstoken vaatwand en uiteindelijk slagaderverkalking. Jeffrey Kroon bestudeert manieren om dit te remmen door het sturen van de stofwisseling van de bloedvaten.

• Dr. Janet. MacNeil Vroomen (Geneeskunde): Wat is de invloed van het langer thuis blijven wonen van mensen met dementie op de kosten en op het aantal crisissen
  ​Een aantal landen heeft sterk geïnvesteerd in het langer thuis laten wonen van mensen met dementie. Janet MacNeil Vroomen onderzoekt het effect van deze investeringen: wonen personen met dementie langer thuis, verblijven zij minder en/of korter in verpleeg- en  ziekenhuizen, maken zij minder crises door en wat zijn de kosten van deze crises?

• Dr. Marij Hillen (Medische Psychologie): Omgaan met het onbekende – artsen ondersteunen om te gaan met onzekerheid in de medische praktijk
  ​Door de snel toenemende kennis binnen de geneeskunde, wordt steeds duidelijker hoeveel informatie nog onzeker of onbekend is. Marij Hillen onderzoekt hoe artsen met dergelijke medische onzekerheid omgaan en welke gevolgen dat heeft voor de patiëntenzorg. Bovendien wordt een onderwijsmodule ontwikkeld die artsen ondersteunt in het omgaan met onzekerheid.

• Dr. Anouk Schrantee (Radiologie): De hersenrespons op medicatie: inzoomen met farmacologische MRI
  De precieze respons van het brein op hersenmedicatie is lastig te bestuderen met reguliere hersenscans. In het onderzoek van Anouk Schrantee wordt een nieuwe methode ontwikkeld die inzoomt op de activatie van hersencellen tijdens toediening van een hersenmedicijn. Deze methode zal het monitoren van behandelrespons en ontwikkeling van nieuwe hersenmedicijnen bevorderen.

Faculteit Economie en Bedrijfskunde

• Dr. Yuval Engel (Bedrijfskunde): Startups en diversiteit: Hoe om te gaan met vooroordelen in de werving?
  ​Startende ondernemingen worden beschouwd als cruciale banenmotoren. Vooroordelen in de werving van nieuwe medewerkers leiden tot een onderwaardering van diversiteit en ondermijnen veronderstelde positieve effecten. Yuval Engel geeft ondernemers, werkzoekenden, investeerders en beleidsmakers inzicht in hoe vooroordelen in de werving door startende ondernemingen het hoofd kan worden geboden.

• Dr. Panayiotis Georgallis (Bedrijfskunde): Achter de wolken: de geboorte en dynamiek van morele markten
  Morele markten, bedrijfssectoren die sociale verandering nastreven, zijn noodzakelijk voor de samenleving. Maar onder welke omstandigheden ontstaan en groeien zulke morele markten? Panaiotis Georgallis ontwikkelt in zijn onderzoek een nieuw raamwerk over de genesis en evolutie van morele markten op basis van data van de Europese zonne-energie sector.

• Dr. Vittoria Scalera (Bedrijfskunde): Verbind of verga: van de genesis van connecties naar de creatie van innovatie
  Innovatie is nuttig om politieke en sociaaleconomische uitdagingen aan te pakken. Samenwerking wordt gezien als een deugd, maar waar en hoe mensen innoveren verandert snel vanwege digitalisering en internationale mobiliteit (bijvoorbeeld migratie). Vittoria Scalera onderzoekt systematisch hoe connecties binnen en tussen landen vormen en wat het mogelijke effect daarvan op kennisontwikkeling en disseminatie is.

Faculteit der Geesteswetenschappen

• Dr. Hannah Bosma (Muziekwetenschap): Hoe leeft elektroakoestische muziek voort?
  ​Experimentele elektronische muziek is moeilijk te bewaren en opnieuw uit te voeren. Dit komt door de snel verouderende software, de ongewone apparatuur, de unieke samenwerkingsverbanden en de vluchtigheid van geluid en performance. Hannah Boerma gaat in op: In hoeverre is de vergankelijkheid essentieel? Wat kan wel behouden blijven? Hoe? En wie zijn daarbij betrokken?

• Dr. Marta Domínguez Delmás (Kunstgeschiedenis): Hout, handel en technologie voor kunst
  Hout uit historische kunstobjecten vertegenwoordigt materieel bewijs van historische houthandel en vroegere atelierpraktijken. Door technische kunstgeschiedenis en dendrochronologie te combineren, biedt Marta Domínguez Delmás wetenschappelijke ondersteuning voor toeschrijvingen aan bepaalde kunstenaars, scholen of workshops, en legt ze een wetenschappelijke basis voor curatoriële beslissingen met betrekking tot herstel- en conserveringsmethoden.

Faculteit der Maatschappij- en Gedragswetenschappen

• Dr. Mark Boukes (Communicatiewetenschap): Niet alleen grappig?: De invloed van politieke satire op politiek engagement onder jongeren
  Terwijl de consumptie van traditioneel nieuws afneemt, neemt de populariteit van politieke satire steeds meer toe, vooral onder het jonge publiek. Mark Boukes bestudeert de democratische consequenties van dit infotainment fenomeen. In het bijzonder onderzoekt Boukes of en hoe politieke satire invloed heeft op het politieke engagement van Nederlandse jongeren.

• Dr. Sacha Epskamp (Psychometrie): Intelligente apps voor klinische therapeuten
  Sacha Epskamp legt een wetenschappelijke basis voor het ontwikkelen van intelligente apps die bijvoorbeeld patiënten kunnen diagnosticeren op psychische symptomen, alsmede de ernst van en relaties tussen symptomen over tijd kunnen meten. Een innovatief systeem, gebaseerd op geavanceerde netwerkmodellen, laat de apps alleen gepaste vragen stellen.

• Dr. Sara Geven (Sociologie): Wat te verwachten? Leraar verwachtingen door een institutionele lens
  ​De verwachtingen en schooladviezen van leerkrachten zijn hoger voor kinderen uit hogere sociale milieus, ook bij gelijke schoolprestaties. Wat is de rol van de nationale en schoolcontext waarin verwachtingen en adviezen gevormd worden? Middels vignette experimenten en observationele data verschaft Sara Geven inzichten in hoe onderwijsongelijkheid aangepakt kan worden.

• Dr. Eelco Harteveld (Politicologie): Van ‘oneens’ naar ‘ongewenst’: affectieve polarisering in Europa
  ​Het lijkt erop dat mensen in Westerse democratieën steeds vijandiger worden tegenover medeburgers met een andere politieke voorkeur. Dit wordt ook wel affectieve polarisering genoemd. Eelco Harteveld onderzoekt de oorzaken en gevolgen hiervan met behulp van experimenten en een grootschalige analyse van enquêtes en politieke toespraken.

• Dr. Terrence Jorgensen (Psychometrie): Het individu onderscheiden van de relatie in causale modellen
  Terrence Jorgensen voegt sociale netwerken en structural equation modeling samen. Daarmee stelt Jorgensen onderzoekers in staat interpersoonlijke psychosociale processen te verklaren in menselijke interacties, zoals hoe gesprekken met vrienden het lichaamsbeeld en verstoord eetpatronen beïnvloeden. Hierdoor kunnen effectievere gerichte interventies, bijvoorbeeld anti-pestprogramma's voor specifieke slachtoffer–pesterparen, worden geïdentificeerd en geëvalueerd.

• Dr. Max Keuken (Psychonomie en cognitieve psychologie): Functionele differentiatie en generalisatie van het cortico-basale ganglia-thalamische netwerk
  ​Het brein is een echte multitasker: vaak worden cognitieve, emotionele, en motorische taken tegelijkertijd uitgevoerd. Het is echter onduidelijk welke hersengebieden hierbij betrokken zijn. Max Keuken richt zich op de structurele en functionele eigenschappen van het corticale-basale ganglia-thalamische netwerk dat hier mogelijk aan ten grondslag ligt.

• Dr. Toni van der Meer (Communicatiewetenschap): Een negatieve mediarealiteit?
  ​Media zijn geneigd negatieve informatie te selecteren, ondanks dat leefomstandigheden zijn verbeterd. Toni van der Meer analyseert hoe vertekeningen in nieuwsberichtgeving in de loop der tijd zijn veranderd, wie zich tegenwoordig blootstelt aan negatief nieuws en wat de effecten zijn op publieke gevoelens van angst.

• Dr. Rahil Roodsaz (Gender Studies): De paradox van de romantische liefde
  ​Het ideaal van romantische liefde blijkt in praktijk moeilijk haalbaar. De onderliggende paradoxale waarden van autonomie en toewijding gekoppeld met de laatmoderne verantwoordelijkheid van het individu om gelukkig te zijn, veroorzaken veel liefdesleed. Rahil Roodsaz onderzoekt hoe individuen in Nederland omgaan met romantische liefde in verschillende soorten relaties en huishoudens.

• Dr. Jorien Treur (Psychologie): De cognitieve oorzaken en gevolgen van roken
  ​Er zijn nog steeds veel mensen die roken en stoppen is erg moeilijk. Jorien Treur gebruikt geavanceerde onderzoekstechnieken – uit de genetica en experimentele psychologie – om te onderzoeken welke rol executieve vaardigheden (cognitieve vermogen) spelen bij rookgedrag, en of rokers gemakkelijker kunnen stoppen wanneer we deze executieve vaardigheden trainen.

• Dr. Renée Visser (Klinische psychologie): Op zoek naar het affectieve engram van het autobiografisch geheugen
  ​Sterke emotionele herinneringen liggen ten grondslag aan psychologische stoornissen, zoals depressie en angst. Renée Visser brengt met behulp van hersenscans de neurale representatie van zulke herinneringen in kaart, en onderzoekt of interventies tijdens het ophalen van een herinnering de emotionele lading hiervan kunnen versterken of verzwakken.

• Dr. Joyce Weeland (Pedagogische en onderwijswetenschappen): Toewerken naar een gepersonaliseerde aanpak van gedragsproblemen bij kinderen
  ​Hoewel elk gezin uniek is, behandelen we gezinnen met kinderen met gedragsproblemen doorgaans hetzelfde. In de Profile studie onderzoekt Joyce Weeland welke gezinnen profiteren van opvoedinterventies, welke niet, en waarom zij (niet) profiteren. Gezinsgerichte onderzoeksmethoden kunnen ons helpen bestaande interventies gerichter−en daarmee efficiënter−in te zetten.

• Dr. Lucy van de Wiel (Culturele antropologie): Embryo in Silico: Voortplanten met data
  Tegenwoordig wordt embryoselectie in IVF steeds vaker gedaan met behulp van nieuwe datatechnologieën (predictive analytics, machine learning) op basis van visuele en genetische informatie. Hoe komt het dat deze technologieën zo snel op grote schaal zijn ingevoerd en wat zijn de effecten hiervan op de IVF-praktijk?

Faculteit der Natuurwetenschappen, Wiskunde en Informatica

• Dr. Matteo Biagetti (Natuurkunde): Speurtocht naar kosmische vingerafdrukken van miljarden jaren geleden Miljarden jaren geleden breidde het universum exponentieel uit, waarbij ontelbare tollende deeltjes ontstonden. Onderzoekers zoeken naar de vingerafdrukken van deze oerdeeltjes in hedendaagse astronomische waarnemingen. Matteo Biagette test theorieën van kosmische expansie en schijnt licht op ons vroege universum. 

• Dr. Joen Hermans (Scheikunde): De moleculaire structuur van olieverf
  ​Olieverf veroudert, soms met ernstige gevolgen voor het uiterlijk van schilderijen. Joen Hermans maakt de moleculaire structuur van olieverf na. Met geavanceerde spectroscopische technieken onderzoekt hij hoe binnenklimaat en restauratiemethoden kunnen worden aangepast om schilderijen optimaal te conserveren.

• Dr. Andrew Jupp (Scheikunde): Van stikstofgas naar relevante producten
  ​78% van de lucht bestaat uit het niet-reactieve stikstof. Andrew Jupp bestudeert het afvangen en activeren van stikstof om een reeks van interessante en industrieel relevante producten te genereren, zoals kleurstoffen en moleculaire schakelaars.

• Dr. Janne-Mieke Meijer (Natuurkunde): De grote gevolgen van kleine fouten zichtbaar maken
  ​In elk kristal kunnen fouten in de kristalstructuur voorkomen. Zelfs de kleinste fouten kunnen veranderen hoe het gehele kristal zich gedraagt. Om kristallijne materialen te verbeteren, combineert Janne-Mieke Meijer slimme deeltjes en nieuwe microscopietechnieken om op het kleinste niveau te ontrafelen hoe fouten vormen, bewegen en elkaar beïnvloeden.

• Dr. Alexander Mushtukov (Sterrenkunde): De helderste neutronensterren in het universum
  ​Pulserende ultra-lichtgevende röntgenbronnen zijn de helderste neutronensterren in het heelal. Onderzoekers die de natuur van deze objecten onderzoeken werpen licht op de fysica van straling en materie-interactie onder de condities van extreme magnetische velden en temperaturen.

• Dr. Emily Petroff (Sterrenkunde): Het nieuwste mysterie van astronomie: korte radioflitsen
  Uit ver weg gelegen sterrenstelsels komen krachtige, korte radioflitsen (zogenaamd ‘FRBs’). In een milliseconde zenden deze flitsen meer stralingsenergie uit dan de zon in een dag, maar we begrijpen niet hoe. Emily Petroff bestudeert een grote groep flitsen om uit te vinden wat hun bron is.

Vernieuwingsimpuls

Veni maakt, samen met Vidi en Vici, onderdeel uit van de Vernieuwingsimpuls van NWO. Veni is gericht op excellente onderzoekers die onlangs gepromoveerd zijn. Binnen de Vernieuwingsimpuls zijn onderzoekers vrij om hun eigen onderwerp voor financiering in te dienen. Op deze manier stimuleert NWO nieuwsgierigheidsgedreven en vernieuwend onderzoek. NWO selecteert onderzoekers op basis van de kwaliteit van de onderzoeker, het innovatieve karakter van het onderzoek, de verwachte wetenschappelijke impact van het onderzoeksvoorstel en mogelijkheden voor kennisbenutting.